Het Westelijk Plateau (soms het Australisch Schild genoemd) is het grootste afwateringsgebied van Australië en bestaat hoofdzakelijk uit overblijfselen van het oude rotsschild van Gondwana. Het plateau beslaat ongeveer tweederde van het continent: circa 2.700.000 vierkante kilometer droog land, waaronder grote delen van West-Australië, Zuid-Australië en het Northern Territory. Ter vergelijking: het is ongeveer even groot als het Europese vasteland van Polen tot Portugal. Het Westelijk Plateau is daarmee het grootste aaneengesloten, intern drainerende gebied van Australië.

Klimaat en waterhuishouding

Het klimaat op het plateau is overwegend droog tot zeer droog. Regen valt zelden en vaak onregelmatig; de gemiddelde jaarlijkse neerslag varieert globaal tussen ongeveer 100 en 350 mm, maar kan van jaar tot jaar sterk fluctueren. De combinatie van lage neerslag en hoge verdamping betekent dat permanent oppervlaktewater vrijwel ontbreekt. Alleen een beperkt aantal permanente waterpoelen en bronnen bestaan, vaak gekoppeld aan lokale grondwateropspuitingen of schaduwrijke kloven.

Waterstromen zijn meestal ephemerisch: na zware regenval ontstaan tijdelijke riviertjes en stroompjes die landinwaarts naar interne bassins, zoutmeren en playas lopen. Omdat er onvoldoende continue aanvoer is, vormt zich zelden een netwerk van blijvende rivieren die naar zee uitmonden; veel water verdampt of infiltreert in ondiepe, vaak zoute bekkens.

Geologie en bodems

Het Westelijk Plateau berust op zeer oude gesteenten (veelal Proterozoïsche en Archaïsche formaties) die onderdeel zijn van het Australische schild. Door miljoenen jaren van verwering en erosie zijn de meeste gebieden laag en vlak, met uitgestrekte zand- en steenzanden, laterietlagen en harde rotsplaten. Op plaatsen zoals de Nullarbor Plain is kalksteenkarst aanwezig, met grotten en holle ruimtes.

De bodems zijn vaak arm aan voedingsstoffen en bevatten veel ijzer (rood kleurende zanden), zouten of slecht drainerend materiaal. Bovenliggende regoliths en palaeodrainages kunnen wel aanzienlijke grondwatervoorraden bevatten die voor menselijk gebruik van belang zijn.

Vegetatie en dierenleven

Door het droge klimaat domineert xerofytische vegetatie: uitgestrekte spinifex-graslanden, struikachtige steppe, lage eucalyptos- en acaciabossen (zoals mulga) en plekken met gespreide struikbegroeiing. In meer begunstigde microklimaten komen open bossen en scrub voor.

De fauna is aangepast aan droogte en hitte: kangoeroes (onder andere de rode kangoeroe), emoes, verschillende hagedissen en slangen, vogelsoorten die in droge gebieden gedijen en dingo's. Endemische en gespecialiseerde soorten komen voor, net als veel nachtactieve dieren die de heetste uren vermijden.

Menselijke invloed en gebruik

  • Landbouw en veeteelt: vanwege de beperkte waterbeschikbaarheid zijn intensieve landbouwactiviteiten zeldzaam; veel uitgestrekte gebieden worden gebruikt voor extensieve veeteelt (schapen en runderen) op grote stations.
  • Mijnbouw: het Westelijk Plateau bevat belangrijke mineralen en ertslagen. Regio's zoals de Pilbara in West-Australië zijn wereldwijd bekend om ijzerertswinning; daarnaast worden goud, nikkel, bauxiet en andere ertsen gedolven. Mijnbouw is economisch zeer belangrijk maar brengt ook milieu- en ruimtelijke uitdagingen met zich mee.
  • Toerisme en cultuur: het gebied herbergt talrijke natuurlijke en culturele bezienswaardigheden, waaronder uitgestrekte woestijnlandschappen, wandelgebieden en archeologische/indigenous culturele sites met rotstekeningen en heilige plaatsen. Toerisme is een belangrijke bron van inkomen in bepaalde delen.
  • Inheemse bevolking: het plateau is traditionele woon- en jachtgrond van vele Aboriginal-groepen. Hun kennis van waterplaatsen, seizoenspatronen en landschapsgebruik is van groot belang voor het beheer van deze droge gebieden.

Beheer, bedreigingen en behoud

Belangrijke bedreigingen zijn: klimaatvariabiliteit en toenemende droogte door klimaatverandering, verstoring van habitats door mijnbouw en veeteelt, introductie van invasieve plant- en diersoorten, en overbegrazing die tot erosie kan leiden. Tegelijkertijd zijn er beschermde gebieden en nationale parken die kwetsbare ecosystemen en culturele erfgoedplaatsen proberen te behouden.

Duurzaam grondwaterbeheer, herstel van aangetaste vegetatie en samenwerking met de lokale inheemse gemeenschappen zijn sleutelmaatregelen om de ecologische en culturele waarden van het Westelijk Plateau te beschermen.

Samenvattend is het Westelijk Plateau een uitgestrekt, geologisch oud en ecologisch droog deel van Australië met weinig oppervlaktewater, een karakteristieke flora en fauna, en groot economisch belang door mijnbouw en veeteelt. Het landschap en de leefwijzen van de mensen die er wonen zijn aangepast aan de schaarse en onvoorspelbare waterbronnen.