Adware: definitie, privacyrisico's en hoe je het verwijdert

Adware is een computerprogramma voor reclame dat door andere mensen op iemands computer kan worden gezet, soms zonder hun toestemming. Het is controversieel omdat bedrijven het programma soms daar plaatsen zodat ze kunnen zien wat mensen doen of welke webpagina's ze bekijken. Zij plaatsen dan een advertentie die over hetzelfde onderwerp gaat als de webpagina die de persoon bekijkt. Dit kan nuttig zijn als iemand iets probeert te kopen, maar veel mensen willen geen advertenties en willen niet dat anderen weten wat zij online doen. Een bekend voorbeeld is het populaire peer-to-peer programma voor het delen van bestanden, Kazaa. Wanneer iemand dit programma downloadt, kon het adware op de computer installeren die vervolgens advertenties en trackingcomponenten naar de computer stuurde. Sommige gebruikers probeerden dit te omzeilen met een illegaal gewijzigde versie van het programma, Kazaa Lite, wat op zich ook risico's met zich meebrengt.

Wat is adware precies?

Adware omvat software die advertenties toont of injecteert in webpagina's en applicaties. Er zijn verschillende vormen:

• Advertenties in aparte vensters of pop-ups.
• Ingebedde banners of coupons binnen browserpagina's.
• Redirects naar commerciële zoekresultaten of sponsorpagina's.
• Trackingcomponenten die browsegedrag en voorkeuren verzamelen en doorsturen.

Sommige adware-pakketten zijn relatief onschuldig en alleen irritant; andere verzamelen veel gegevens of veranderen systeem- en browserinstellingen, wat kan leiden tot ernstigere problemen.

Welke privacyrisico's brengt adware met zich mee?

• Tracking van je gedrag: adware kan je surfgeschiedenis, zoekopdrachten, bezochte pagina's en klikgedrag verzamelen.
• Persoonlijke gegevens: in sommige gevallen wordt er informatie verzameld die (indirect) tot jou te herleiden is, zoals inlognamen, taalvoorkeuren of IP-adres; sommige adware kan ook gevoelige gegevens lekken als het samenwerkt met andere schadelijke software.
• Browserhijacking: je startpagina of zoekmachine wordt veranderd zonder toestemming, wat verdere tracking en ongewenste advertenties veroorzaakt.
• Prestatie- en veiligheidsrisico's: veel advertenties en processes in de achtergrond vertragen de computer en kunnen beveiligingslekken blootleggen die door andere malware misbruikt worden.

Hoe verspreidt adware zich?

• Bundeling met gratis software: tijdens installatie wordt extra software aangeboden en soms standaard meegeladen als je niet goed oplet.
• Downloads van onbetrouwbare bronnen of peer-to-peer programma's, zoals voorbeelden met Kazaa.
• Malafide advertenties (malvertising) die via legitieme websites kunnen worden uitgeleverd.
• Vervalste of gemodificeerde applicaties (bijvoorbeeld “lite” of gepatchte versies) die adware bevatten.

Adware verwijderen — praktische stappen

Voordat je begint: maak een back-up van belangrijke bestanden en zorg dat je toegang hebt tot herstelmedia of een herstelpunt.

• 1) Verwijder verdachte programma's
  Ga naar de programma-/app-instellingen van je besturingssysteem (bijv. Configuratiescherm → Programma's en onderdelen of Instellingen → Apps) en verwijder onbekende of recent geïnstalleerde programma's.
• 2) Controleer browserextensies en instellingen
  Verwijder onbekende extensies/add-ons in je browser en reset eventueel de startpagina, standaardzoekmachine en nieuwstabelinstellingen. Wis cache en cookies.
• 3) Scan met betrouwbare beveiligingssoftware
  Gebruik up-to-date antivirus- en antimalwareprogramma's voor een volledige systeemscan. Voer eventueel meerdere scans uit met verschillende tools voor extra zekerheid.
• 4) Veilige modus en opstartopties
  Start de computer in Veilige modus en voer scans en verwijderacties uit om te voorkomen dat adware processen blokkeren.
• 5) Controleer op opstartitems en geplande taken
  Kijk in Taakbeheer / msconfig of in het configuratiescherm voor opstartprogramma's en verwijder verdachte items. Controleer ook geplande taken.
• 6) Controleer hosts-bestand en proxy-instellingen
  Sommige adware wijzigt het hosts-bestand of zet een onjuiste proxy in. Herstel deze naar de standaardinstellingen als ze gewijzigd zijn.
• 7) Systeemherstel of schone installatie
  Als niets helpt, herstel het systeem naar een eerder herstelpunt vóór de infectie of voer een schone installatie van het besturingssysteem uit.
• 8) Professionele hulp
  Schakel een IT-specialist in als je er zelf niet uitkomt of als gevoelige data mogelijk is gelekt.

Voorkomen is beter dan genezen

• Installeer software alleen van betrouwbare bronnen en vermijd illegale of gepatchte programma's.
• Lees tijdens installatie zorgvuldig elk installatiescherm en weiger aanvullende aanbiedingen of optionele bundels.
• Houd besturingssysteem, browser en beveiligingssoftware up-to-date.
• Gebruik een betrouwbare advertentieblokker en privacybeschermende browserextensies als je ongewenste advertenties of tracking wilt beperken.
• Wees voorzichtig met e-mailbijlagen, verdachte downloads en malafide advertenties.

Wettelijke en ethische kant

Sommige software ontwikkelaars publiceren hun programma’s met duidelijke toestemming voor advertenties of tracking (ad-supported software). Dat is legaal wanneer gebruikers vooraf geïnformeerd worden en akkoord gaan. Niet-geautoriseerde installatie of heimelijke data-extractie is echter in veel gevallen onethisch en kan juridisch problematisch zijn. Vermijd daarom downloads van dubieuze bronnen en rapporteer misleidende installers aan de leverancier of aan consumenteninstanties.

Kort samengevat: adware varieert van relatief onschuldig tot privacy- en veiligheidsrisico’s. Wees alert bij downloads, gebruik actuele beveiliging en volg de stappen hierboven om adware te verwijderen of te voorkomen.