Afonso IV van Portugal (1291–1357) — koning 'de Dappere' | Biografie

Biografie van Afonso IV 'de Dappere' — ontdek zijn leven, huwelijk met Beatrice van Castilië, dynastie, politieke beslissingen en nalatenschap van de Portugese koning (1291–1357).

Afonso IV (ɐˈfõsu; 8 februari 1291 - 28 mei 1357), genaamd de Dappere (Portugees: o Bravo), was de zevende koning van Portugal en de Algarve van 1325 tot zijn dood. Hij was de enige zoon die koning Denis van Portugal had bij zijn vrouw Elizabeth van Aragon. Afonso trouwde in 1309 met Beatrice van Castilië (1293-1359), dochter van Sancho IV, koning van Castilië, en María de Molina, en kreeg van haar vier zonen en drie dochters. Hij had ook nog een dochter.

Vroege leven

Afonso werd geboren in 1291 als zoon van koning Denis en koningin Elizabeth van Aragon. Opgegroeid aan het hof van een vorst die bekendstond om landbouwhervormingen en administratieve vernieuwingen, kreeg Afonso een opvoeding waarin zowel militaire als bestuurlijke vaardigheden centraal stonden. Zijn jeugd viel samen met het begin van de stabilisering van de Portugese grenzen na de verdragen van eind 13e eeuw.

Bestuur en binnenlandse politiek

Bij zijn troonsbestijging in 1325 zette Afonso IV een groot deel van het beleid van zijn vader voort: hij versterkte de koninklijke macht, probeerde de administratie te centraliseren en handhaafde aandacht voor landbouw en rechtspraak. Tegelijk kende zijn regering interne spanningen: de machtspositie van adellijke familien en lokale heren bleef een hardnekkig probleem en er waren periodes van onenigheid tussen kroon en kerk. Afonso zocht vaak politieke en dynastieke allianties via huwelijken en bekrachtigde daarmee de positie van Portugal in het Iberisch schiereiland.

Buitenlands beleid en militaire acties

Afonso IV voerde een actief buitenlands beleid om de onafhankelijkheid en de grenzen van Portugal te beschermen. Hij werkte geregeld samen met of tegenover naburige koninkrijken — vooral Castilië — afhankelijk van de machtsverhoudingen en huwelijksallianties. Een van de belangrijkste militaire momenten van zijn regering was de deelname van Portugese troepen aan de strijd tegen de Marini­den en de strijdkrachten van het koninkrijk Granada in het begin van de jaren 1340, een gezamenlijke actie met Castilië die de veiligheid van de zuidkust versterkte.

De zaak Inês de Castro

Een van de meest dramatische en ook beruchte episodes uit Afonso IVs regering betreft de verhouding tussen zijn zoon en erfgenaam, de latere koning Pedro I, en de Galicische edelvrouw Inês de Castro. Pedro’s relatie met Inês stuitte op fel verzet aan het hof: Afonso vreesde dat de band te sterke invloed van Castiliaanse en Galicische belangen in Portugal zou opleveren. In 1355 gaf de koning opdracht tot de moord op Inês, een daad die diep ingrijpende familiale en politieke gevolgen had. De moord leidde tot een langdurige breuk tussen vader en zoon en is sindsdien onderwerp van talrijke legendes, literaire bewerkingen en historische debatten over macht, eer en wraak.

Nalatenschap en overlijden

Afonso IV overleed op 28 mei 1357. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Pedro I. Historici beoordelen zijn bewind als een periode waarin Portugal haar zelfstandigheid en territoriale integriteit handhaafde te midden van regionale spanningen. Zijn bijnaam de Dappere weerspiegelt enerzijds zijn militaire inzet en vasthoudendheid; anderzijds blijft zijn besluit rond Inês de Castro een schaduw werpen over zijn reputatie en roept het vragen op over de grenzen van vorstelijke macht en gerechtigheid.

Culturele en historische betekenis

Hoewel Afonso IV niet de culturele profilering van sommige van zijn voorgangers of opvolgers had, markeert zijn periode een fase van politieke consolidatie in Portugal. De gebeurtenissen aan zijn hof — met name de tragische episode rond Inês de Castro — hebben een diepe plaats verworven in de Portugese en Europese verbeelding en literatuur. Zijn regeerperiode vormde tevens een schakel tussen de hervormende politiek van koning Denis en de meer gemengde, soms gewelddadige realiteit van het middeleeuwse Iberische koningschap.

Zoek op letter