Compressie is een algemene term voor processen waarbij ruimte, materiaal, energie of informatie wordt samengedrukt of verkleind. Het woord wordt gebruikt in meerdere vakgebieden: natuurkunde en techniek spreken van mechanische of drukcompressie; informatiewetenschap van datacompressie; en geneeskunde van compressietherapie. Ondanks verschillende contexten draait compressie steeds om het reduceren van omvang of het verhogen van concentratie.
Mechanische compressie
In de fysica en werktuigbouwkunde verwijst compressie naar krachten die een object samenpersen, waardoor het volume afneemt en de interne druk toeneemt. Voorbeelden zijn het samendrukken van een veer, hydraulische remsystemen of compressie in verbrandingsmotoren. Belangrijke kenmerken zijn elasticiteit, plastische vervorming en het risico op uitknikken of materiaalfalen bij te grote druk.
Datacompressie
Bij digitale informatie betekent compressie het verkleinen van bestanden of stromen zodat ze minder ruimte innemen of sneller over een netwerk verzonden kunnen worden. Er bestaan twee hoofdtypen:
- Lossless (verliesloos): alle oorspronkelijke gegevens zijn volledig te herstellen. Voorbeelden: Huffman-codering, LZW en DEFLATE.
- Lossy (verliesgevend): sommige informatie wordt permanent weggelaten om veel hogere compressie te bereiken, gebruikt in audio, beeld en video.
Media, codecs en artefacten
Voor afbeeldingen, audio en video zijn speciale compressiemethoden in gebruik (bijv. JPEG, MP3, H.264). Bij verliesgevende compressie ontstaan soms zicht- of hoorbare artefacten: ruis, blokvorming of verlies van detail. Keuze van codec en instelling is een afweging tussen kwaliteit, snelheid en bestandsgrootte.
Medische en geologische betekenis
In de geneeskunde duidt compressie vaak op druktherapie, zoals compressiekousen en verbanden die de bloedstroom ondersteunen en zwelling verminderen. In de geologie beschrijft compressie de samendrukkende spanningen in aardlagen die kunnen leiden tot plooiing en breukvorming.
Belangrijke overwegingen
Bij elke toepassing spelen trade-offs: efficiëntie versus kwaliteit, snelheid versus herstelbaarheid en veiligheid versus compactheid. Begrijpen welk type compressie nodig is — mechanisch, informatiekundig of therapeutisch — helpt bij juiste keus van methode en gereedschap.
