Philoctetes — Griekse held van Lemnos en drager van Herakles' boog

Ontdek Philoctetes: de Griekse held van Lemnos, drager van Herakles' boog, zijn verbanning, wondgenezing en cruciale rol bij de val van Troje.

Philoctetes was een beroemde Griekse boogschutter, bekend als de zoon van Poeas (een koning of held uit Thessalië). Hij erfde van Herakles de legendarische boog en pijlen die gedoopt waren in het bloed van de Lernaeïsche hydra, waardoor ze dodelijk en vergiftigd waren. Deze wapens maakten Philoctetes onmisbaar voor de Achaeërs in de Trojaanse Oorlog: volgens meerdere orakels en profetieën kon Troje alleen vallen met behulp van die boog.

De beet en het achterlaten op Lemnos

Tijdens de vroege jaren van de oorlog werd Philoctetes door een giftige slang gebeten (meestal wordt dit verhaal geplaatst op het eiland Lemnos). De wond raakte ernstig ontstoken, ging stinkend rotten en veroorzaakte groot lijden. Omdat zijn gekerm en stank de moraal van de vloot aantastten, lieten de andere Achaeïsche leiders hem volgens de overlevering achter op Lemnos. Over zijn lot op het eiland verschillen de bronnen: sommige (zoals Sophocles in zijn tragedie) suggereren dat Philoctetes lange tijd op zichzelf overleefde en verzuild raakte door pijn en woede; andere bronnen zeggen dat hij met hulp van de lokale bevolking bleef leven.

De noodzaak van zijn terugkeer

Toen de oorlog in het tiende jaar voortduurde, bereikte de Achaeërs het bericht van een profetie die stelde dat zij Philoctetes en zijn boog moesten terughalen als zij Troje wilden verslaan. De Achaeërs zonden daarom Odysseus en de jonge Neoptolemus (ook wel Pyrrhus genoemd, zoon van Achilles) om Philoctetes over te halen terug te keren. In sommige varianten van het verhaal maakten zij gebruik van list en bedrog; in andere ligt de nadruk op de morele worsteling van Neoptolemus tussen gehoorzaamheid aan Odysseus en eerlijkheid tegenover Philoctetes.

Genezing en de beslissende strijd

Eenmaal terug bij het kamp van de Achaeërs werd Philoctetes verzorgd door de geneeskundigen Machaon en Podaleirius, zonen van de goddelijke genezer Asclepius. Zij slaagden erin zijn wond te behandelen, zodat hij weer kon vechten. Op zijn eerste dag terug in de strijd schoot Philoctetes Paris (Alexandros) dodelijk met een van de pijlen van Herakles—een gebeurtenis die in veel tradities wordt genoemd als een keerpunt dat uiteindelijk leidde tot de val van Troje.

Varianten en nasleep

• Sophocles' tragedie "Philoctetes" legt nadruk op de psychologische en ethische aspecten: de pijn en verbittering van Philoctetes, de sluwe vindingrijkheid van Odysseus en de morele keuze van Neoptolemus, met uiteindelijk een verschijning van Herakles die de hereniging en vertrek bepleit.
• Er bestaan meerdere lokale en latere tradities over wat er na de oorlog met Philoctetes gebeurde. Sommige bronnen zeggen dat hij naar huis terugkeerde naar Thessalië en daar stierf; anderen melden dat hij in Zuid-Italië of elders een nieuw leven begon en zelfs een hero-cult kreeg. Ook verschillen de verhalen over de precieze plaats waar hij werd gebeten (soms Chryse, soms Lemnos) en of hij geheel alleen overleefde of door eilandbewoners werd verzorgd.

Betekenis

Philoctetes is in de klassieke literatuur en kunst een krachtig symbool van lijden, uitsluiting en uiteindelijk gerechtigheid of verzoening. Zijn verhaal illustreert thema’s als de noodzaak van specifieke middelen (de vergiftigde pijlen) voor een groter doel, de morele vraagstukken rond het offeren of achterlaten van een individu voor het collectief, en de menselijke reactie op pijn en onrecht. In de literatuur blijft vooral Sophocles’ drama een invloedrijke en veelbesproken uitbeelding van zijn lot.

Zoek op letter