Het Rad van Fortuin (1975–1982 overdag; 1983–heden gesyndiceerd) is een populaire spelshow op televisie. De show werd in 1975 gecreëerd door Merv Griffin. Van 1975 tot 1981 was Chuck Woolery de presentator; Pat Sajak is sinds het begin van de jaren tachtig de vaste presentator van de show. De programmaformule werd vanaf 1983 in gesyndiceerde vorm uitgezonden en groeide uit tot een van de langstlopende en bekendste Amerikaanse spelshows.

Geschiedenis en ontwikkeling

Het format, bedacht door Merv Griffin, combineert het draaien aan een groot wiel met het oplossen van woordpuzzels. De oorspronkelijke daytime-versie liep vanaf 1975; in de vroege jaren tachtig werd de show aangepast en vanaf 1983 startte de succesvolle gesyndiceerde (nighttime) versie die jarenlang hoge kijkcijfers haalde. Door de jaren heen zijn er kleine vernieuwingen doorgevoerd in spelregels, uiterlijk van het speelgoed- en prijzenrepertoire en presentatie, maar het basisconcept bleef herkenbaar en onveranderd populair.

Basisregels en spelverloop

  • Drie deelnemers spelen tegen elkaar. Om de beurt draait een kandidaat aan het rad met vakjes waarop geldbedragen, speciale acties (zoals Bankrupt en Lose a Turn) of prijzen staan.
  • Na het draaien mag de speler een medeklinker raden. Als die medeklinker voorkomt in de puzzel, krijgt de speler het overeenkomende bedrag per voorkomen. Komt de letter er niet in voor, dan verliest de speler zijn of haar beurt.
  • Spelers kunnen een letter kopen (een klinker) voor een vastgesteld bedrag wanneer zij genoeg tegoed hebben opgebouwd.
  • Er zijn speciale rondes zoals toss-up puzzels en bonusrondes. De winnaar van het reguliere deel speelt in de bonusronde om extra geld en prijzen; daarvoor krijgt hij/zij enkele vaste letters en mag vervolgens zelf extra letters kiezen voordat de laatste puzzel wordt opgelost.
  • Vakjes zoals Bankrupt wissen het opgebouwde tegoed van een speler, terwijl Free Spin of prijsenvakjes verschillende voordelen kunnen geven.

Bekende presentatoren en vaste gezichten

  • Chuck Woolery — oorspronkelijke presentator (jaren 1975–1981) van de daytime-versie.
  • Pat Sajak — nam het presentatieschap in het begin van de jaren tachtig over en werd het gezicht van de gesyndiceerde show; hij is lange tijd de vaste presentator geweest.
  • Vanna White — bekend als de vaste assistente en letterdraaister vanaf het begin van de jaren tachtig; haar rol als ‘letterturner’ maakte haar tot een iconisch onderdeel van de show.
  • Susan Stafford — was presentatrice/assistent in de vroege jaren van de show voordat Vanna White die taak overnam.

Invloed, varianten en internationale edities

Door het eenvoudige maar meeslepende spelformat bestaat er een groot aantal internationale versies van Het Rad van Fortuin. In veel landen kwam er een lokale editie met dezelfde kernregels. Daarnaast leidde het succes tot talloze culturele verwijzingen, merchandise en speciale afleveringen met beroemdheden of thematische puzzels.

Huidige status

De show blijft een herkenbare vormgever van spelshows op televisie en wordt gerekend tot de langstlopende formats in de Amerikaanse televisiecultuur. Hoewel presentatie, productie en prijzengrootte in de loop der jaren zijn aangepast, blijft het basisidee — draaien, raden en puzzels oplossen — onaangetast populair bij een breed publiek.