Thomas Cruise Mapother IV (/ˈtɒməs ˈkruːz ˈmeɪpɒθər/; geboren op 3 juli 1962) is een Amerikaans acteur en producent. Hij speelde in vele films, waaronder War of the Worlds en Jerry Maguire. Hij is een van de best betaalde acteurs in Hollywood.

Zijn eerste film was Endless Love. Zijn eerste hoofdrol was in de film Risky Business en later in Top Gun. Hij is genomineerd voor drie Academy Awards en heeft drie Golden Globe Awards gewonnen. Deze waren voor dezelfde films: Born on the Fourth of July (1989), Jerry Maguire (1996) en Magnolia (1999). Hij is bekend om zijn hoofdrol Ethan Hunt in zes Mission Impossible-films. Andere belangrijke films zijn Vanilla Sky (2001), Minority Report (2002), The Last Samurai (2003), Collateral (2004), War of the Worlds (2005), Knight and Day (2010), Jack Reacher (2012), Oblivion (2013), Edge of Tomorrow (2014), The Mummy (2017), en recentelijk Top Gun: Maverick (2022).

Vroege leven en begin van zijn carrière

Tom Cruise werd geboren in Syracuse, New York. Zijn jeugd kenmerkte zich door veel verhuizingen en financiële onzekerheid. Al op jonge leeftijd ontwikkelde hij belangstelling voor acteren; hij nam deel aan schooltoneel en maakte later de overstap naar professionele films. Zijn allereerste filmrol was in Endless Love, waarna zijn doorbraak kwam met de hoofdrol in Risky Business. Het grote commercieel succes en zijn internationale doorbraak volgden met Top Gun, waardoor hij een van de bekendste jonge sterren van de jaren tachtig werd.

Hoogtepunten uit zijn carrière

Cruise staat bekend om zowel zijn dramatische als zijn actiegerichte rollen. Enkele kernpunten:

  • Academische en kritische erkenning: hij werd genomineerd voor drie Academy Awards (voor Born on the Fourth of July, Jerry Maguire en Magnolia) en won drie Golden Globe Awards voor dezelfde titels.
  • Actie en stuntwerk: als Ethan Hunt in de Mission: Impossible-reeks is Cruise betrokken geweest bij veel stunts die hij vaak zelf uitvoert, wat hem onderscheidt van veel collega's.
  • Samenwerking met gerenommeerde regisseurs: hij werkte onder anderen met Oliver Stone, Paul Thomas Anderson, Steven Spielberg en Michael Mann, wat zijn veelzijdigheid als acteur toont.
  • Producent: Cruise heeft ook productierollen op zich genomen; hij coördineerde producties en had invloed op de ontwikkeling van verschillende films waarin hij acteerde.

Belangrijke films (selectie)

  • Endless Love (eerste film)
  • Risky Business (doorbraak)
  • Top Gun (internationale doorbraak)
  • Born on the Fourth of July (krachtige dramatische rol)
  • Jerry Maguire (grote commerciële en kritische erkenning)
  • Magnolia (sterke bijdragende rol)
  • Vanilla Sky, Minority Report, The Last Samurai
  • Collateral (2004)
  • War of the Worlds (2005)
  • Knight and Day (2010)
  • Jack Reacher, Oblivion, Edge of Tomorrow, The Mummy, Top Gun: Maverick (2022)

Persoonlijk leven en publieke rol

Tom Cruise is meerdere keren getrouwd geweest, onder meer met Mimi Rogers, Nicole Kidman (met wie hij twee adoptiekinderen heeft) en Katie Holmes (met wie hij een dochter heeft). Buiten zijn filmwerk is Cruise een bekend figuur vanwege zijn betrokkenheid bij de Church of Scientology, wat geregeld tot media-aandacht heeft geleid. Hij houdt zijn privéleven relatief afgeschermd, maar is actief in de promotie van zijn films en in productiewerk.

Nalatenschap en invloed

Cruise wordt gezien als een van de meest invloedrijke filmsterren van de afgelopen decennia. Zijn combinatie van commerciële aantrekkingskracht, bereidheid om fysieke stunts zelf te doen en zijn lange staat van dienst in zowel dramatische als actiefilms heeft zowel publiek als collega's beïnvloed. Hij blijft een dominante figuur in de filmindustrie, met projecten die doorgaans zowel media-aandacht als grote boxoffice-resultaten trekken.