Donald J. Cram — Amerikaanse organisch-chemicus en Nobelprijswinnaar 1987

Ontdek Donald J. Cram — invloedrijke Amerikaanse organisch-chemicus en Nobelprijswinnaar 1987. Leven, baanbrekend onderzoek en blijvende erfenis in supramoleculaire chemie.

Donald James Cram (22 april 1919 - 17 juni 2001) was een Amerikaans chemicus die in 1987 samen met Jean-Marie Lehn en Charles J. Pedersen de Nobelprijs voor Scheikunde ontving. Hij was gespecialiseerd in organische chemie.

Leven en loopbaan: Cram ontwikkelde zich tot een van de leidende figuren in de organische chemie van de 20ste eeuw. Hij werkte decennialang als hoogleraar en onderzoeker en publiceerde talrijke wetenschappelijke artikelen. Als docent begeleidde hij veel promovendi en postdocs en had hij grote invloed op de opleiding van nieuwe generaties chemici.

Wetenschappelijke bijdragen: Cram speelde een sleutelrol in de ontwikkeling van de zogenaamde host–guestchemie (moleculaire herkenning), een belangrijk onderdeel van de moderne supramoleculaire chemie. Waar Charles J. Pedersen beroemd werd door de ontdekking van crown-etherverbindingen, ontwierp en synthetiseerde Cram stevige, ruimtelijk gestructureerde gastheer-moleculen die selectief ionen en kleine moleculen kunnen binden. Zijn werk toonde aan hoe de vorm en functionele groepen van een gastheer bepalen welke gasten worden herkend en gebonden, en leverde daarmee fundamenteel inzicht in de krachten en geometrie die niet-kovalente interacties sturen.

Cram’s regel en stereochemie: Naast zijn werk aan moleculaire herkenning is Cram bekend van bijdragen aan de stereochemie van organische reacties. De naar hem genoemde Cram’s rule is een praktisch voorspellingsprincipe dat aangeeft welk stereochemisch product waarschijnlijk ontstaat bij nucleofiele addities aan carbonylverbindingen die een naburige stereocentrum dragen. Deze regel is wijdverbreid in organische syntheselogica en onderwijs vanwege de eenvoud en bruikbaarheid.

Nobelprijs 1987: De Nobelprijs voor Scheikunde 1987 werd toegekend aan Pedersen, Lehn en Cram voor hun werk aan moleculen met soort-specifieke interacties. Pedersen ontdekte de basisklasse van ionbindende etherverbindingen; Lehn breidde dit concept uit met nieuwe moleculaire architecturen; Cram droeg bij door het ontwerpen van rigide, driedimensionale gastheersystemen en door experimenteel inzicht te geven in selectiviteit en bindingsmechanismen. Gezamenlijk legde dit werk de basis voor technieken en toepassingen die later zijn doorgegroeid naar sensorontwikkeling, selectieve scheiding, katalyse en materiaalkunde.

Erfenis: Cram wordt herinnerd als pionier die de grenzen van synthese, stereochemie en supramoleculaire herkenning verlegde. Zijn publicaties en ideeën blijven invloedrijk in zowel fundamenteel onderzoek als toegepaste chemie. De concepten die hij ontwikkelde, vormen nog steeds uitgangspunten voor onderzoek naar moleculaire apparaten, gast–gastheer-systemen en smart-materials.

Zoek op letter