Francophonie is een internationale organisatie van staten en regeringen die het Frans als gemeenschappelijke taal hebben of waarin het Frans en de Franse cultuur een belangrijke rol spelen. Lidstaten en geassocieerde leden hebben vaak een groot aantal francofonen (Franstaligen) of een historische en culturele band met de Franse taal.
Geschiedenis en naam
De term Francophonie werd in 1880 bedacht door de Franse geograaf Onésime Reclus en verwijst sindsdien naar de gemeenschap van mensen en landen die de Franse taal delen. De moderne organisatie ontstond in 1970 als reactie op de behoefte aan culturele en technische samenwerking tussen Franstalige landen. De oorspronkelijke organisatie heette Agence de coopération culturelle et technique (ACCT) en werd later omgevormd tot de Organisation internationale de la Francophonie (OIF), soms in het Nederlands aangeduid als de Internationale Organisatie van de Francofonie.
Doelen en werkzaamheden
De Francophonie heeft meerdere doelstellingen, waaronder:
- het bevorderen van het gebruik van het Frans en van meertaligheid in het algemeen;
- het ondersteunen van onderwijs, onderzoek en universitaire samenwerking;
- het bevorderen van culturele uitwisseling en media-samenwerking;
- het versterken van democratie, mensenrechten en goed bestuur;
- het stimuleren van duurzame ontwikkeling, economische samenwerking en mensenparticipatie.
De organisatie voert projecten uit op het gebied van onderwijs en opleiding, bevordert taalbeleid en ondersteunt culturele initiatieven en mediaproductie. Ook speelt zij een rol bij dialoog over vredesopbouw en mensenrechten tussen lidstaten.
Lidmaatschap en structuur
De Francophonie bestaat uit tientallen lidstaten en regeringen, daarnaast zijn er geassocieerde leden en waarnemers die samenwerken binnen uiteenlopende programma’s. De besluitvorming gebeurt onder meer via periodieke topconferenties (de Sommet de la Francophonie), een Permanent Comité en een algemeen secretariaat.
Het Secretariaat-Generaal coördineert de werkzaamheden en vertegenwoordigt de organisatie extern; bekende secretarissen-generaal zijn onder andere Michaëlle Jean, die in de periode 2015–2019 diende. Het hoofdkantoor van de OIF is gevestigd in Parijs.
Symbolen en belangrijke data
Het motto van de Francophonie luidt in het Nederlands vaak: "gelijkheid, complementariteit en solidariteit". Jaarlijks wordt op 20 maart de Internationale Dag van de Francophonie gevierd, een gelegenheid om taal, cultuur en samenwerking binnen de wereldwijde Franstalige gemeenschap onder de aandacht te brengen.
Regionale spreiding en impact
De Francophonie is actief op meerdere continenten: in Europa, Afrika, Noord- en Zuid-Amerika en de Azië‑Stille Oceaanregio. Vooral in veel Afrikaanse landen heeft het Frans een grote maatschappelijke en bestuurlijke betekenis. Door onderwijs- en samenwerkingsprojecten, culturele programma’s en uitwisseling draagt de organisatie bij aan het behoud en de verspreiding van de Franse taal en cultuur, maar ook aan sociaaleconomische ontwikkeling en intercultureel begrip.
De Francophonie werkt samen met tal van partners, waaronder universitaire netwerken, culturele instellingen en internationale organisaties, om haar doelstellingen op het gebied van taal, cultuur, onderwijs en duurzame ontwikkeling te realiseren.