In het algemeen is een periferie een grens of buitenste deel van een ruimte of lichaam. Het is afgeleid van het Griekse woord περιφέρεια, dat een omtrek of buitenoppervlak betekent.

Etymologie

Het woord komt van het Griekse voorvoegsel peri- (rondom) en stamwoorden rond brengen/voeren, wat de kerngedachte van iets dat rondom ligt of eraan vastzit, weerspiegelt. Via Latijnse en Europese tussenstappen (vergelijk Frans périphérie) is het in het Nederlands terechtgekomen. De afgeleide bijvoeglijke vorm is perifeer of periferisch.

Betekenissen en gebruik

Periferie wordt in verschillende domeinen gebruikt; de precieze betekenis hangt af van de context:

  • Algemeen / ruimtelijk: de buitenkant of rand van iets, bijvoorbeeld de periferie van een eiland of van een gebouw.
  • Geografie en stedenbouw: de buitenwijken of randzones van een stad. Men spreekt van de stadse periferie als tegenstelling tot het centrum.
  • Economie en sociologie: in het centrum‑periferie‑model verwijst het naar regio's of landen met minder economische macht en invloed vergeleken met het centrum of de kern.
  • Anatomie en geneeskunde: lichaamsdelen of structuren die verder van het centrale deel liggen, bijvoorbeeld het perifere zenuwstelsel ten opzichte van het centrale zenuwstelsel.
  • Technologie en informatica: randapparatuur of externe apparaten (in het Engels vaak "peripherals") die aan een centrale computer worden gekoppeld.
  • Abstracte en metaforische gebruiksmogelijkheden: ideeën, groepen of onderwerpen die minder centraal of minder belangrijk geacht worden binnen een bepaald discours, worden soms als 'perifeer' bestempeld.

Voorbeelden

  • De nieuwe woonwijken liggen aan de periferie van de stad.
  • Veel perifere landen zijn economisch afhankelijk van export naar de kernlanden.
  • De patiënt heeft schade aan het perifere zenuwstelsel.
  • Sluit de printer aan op de computer; het is een perifere apparaat.
  • In het debat bleven perifere onderwerpen onbesproken terwijl het centrum op politiek gevoelige thema's zat.

Synoniemen en tegengestelden

  • Synoniemen: rand, buitenkant, periferisch gebied, buitengebied (afhankelijk van context).
  • Tegengestelden: centrum, kern, midden.

Spelling, meervoud en uitspraak

Het woord wordt in het Nederlands meestal als periferie geschreven. Het meervoud is periferieën of wordt soms per context onzijdig gebruikt zonder nadruk op meervoud. Voor de uitspraak kunt u denken aan: peh-ree-FEH-ree-uh (ongeveer /peːriˈfeːri(ə)/).

Taaladvies

  • Gebruik periferie wanneer u wilt benadrukken dat iets zich aan de rand of buitenkant bevindt. Voor informele situaties is rand vaak makkelijker en duidelijker.
  • In wetenschappelijke of technische teksten is perifeer/ periferisch gangbaar als bijvoeglijk naamwoord (bijv. perifeer zenuwstelsel).

Door de context te noemen (stad, economie, anatomie, techniek) wordt meteen duidelijk welke betekenis van periferie bedoeld is.