Ponzi-constructie: definitie, werking en hoe u Ponzi-fraude herkent
Leer wat een Ponzi-constructie is, hoe het werkt en herken de waarschuwingssignalen om Ponzi-fraude vroeg te detecteren en uw geld te beschermen.
Ponzi-constructie is een speciaal soort fraude waarbij de beloofde winst niet voortkomt uit echte investeringen, maar uit geld dat nieuwe beleggers inbrengen om eerdere beleggers uit te betalen. De initiatiefnemer (een persoon of groep) lokt mensen met de belofte van hoge, vaak onverklaarbare rendementen en gebruikt binnenkomende gelden om de uitkeringen te doen.
Hoe werkt een Ponzi-constructie?
De oplichter presenteert een ogenschijnlijk overtuigend investeringsplan en belooft snelle en aantrekkelijke winsten. Vaak bevat de verklaring vage of technisch aandoende termen om de schijn van legitimiteit op te houden. In werkelijkheid wordt er niets winstgevends geïnvesteerd: betalingen aan bestaande beleggers komen uit nieuwe inleg van andere deelnemers. Hierdoor lijkt de regeling in eerste instantie succesvol en betrouwbaar.
Waarom en wanneer loopt het fout?
Een Ponzi-schema kan alleen blijven bestaan zolang er voldoende nieuwe deelnemers zijn die geld inleggen. Zodra de toestroom stopt of te veel beleggers tegelijk hun geld willen opnemen, ontstaan er problemen. De regeling stopt meestal op één van de volgende manieren:
- De organisator loopt weg met een groot deel van het geld en laat beleggers met verlies achter.
- De organisator raakt niet meer liquide: er zijn onvoldoende directe contanten of verhandelbare activa om opnames te voldoen. Dit gebrek aan liquiditeit veroorzaakt paniek en massale terugvorderingen.
- Autoriteiten ontdekten de fraude of een insider projecteert de zwendel; vervolging en opschorting volgen.
Herkenningssignalen (waarschuwingstekens)
- Beloftes van gegarandeerd of uitzonderlijk hoog rendement met weinig of geen risico.
- Onduidelijke of onvolledige uitleg over hoe het rendement precies wordt behaald.
- Pijnlijke druk om snel te beslissen of anderen te werven (piramideachtige druk).
- Weinig of geen controleerbare documenten, geen onafhankelijke accountantsverklaring of geen openbaar toezicht.
- Moeilijkheden bij het opnemen van geld of vreemde vertragingen bij uitbetalingen.
- Veel nadruk op mond-tot-mondreclame en succesverhalen in plaats van op harde cijfers.
Geschiedenis en voorbeelden
De naam verwijst naar Charles Ponzi, die na zijn emigratie in 1903 in de Verenigde Staten een groot schema organiseerde. Zijn plan gebruikte aanvankelijk het verschil in internationale postzegelkoersen als verklaring voor winst, maar al snel werden binnenkomende gelden gebruikt om eerdere beleggers uit te betalen en een deel ging naar Ponzi zelf. Het idee van zulke regelingen is veel ouder: al in 1857 beschreef Charles Dickens in Little Dorrit een vergelijkbaar mechanisme. Recente en beruchte voorbeelden zijn onder meer grotere fraudes die jarenlang konden doorgaan totdat ze instortten of werden blootgelegd.
Wat te doen als u vermoedt dat u te maken heeft met een Ponzi-constructie
- Stop met het doen van verdere betalingen en maak geen nieuwe investeringen.
- Vraag schriftelijke, gedetailleerde bewijsstukken van de belegging en gecontroleerde jaarcijfers of accountantsrapporten.
- Documenteer alle communicatie en transacties (e-mails, contracten, bankafschriften).
- Dien een klacht in bij de politie en, in Nederland, bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) of andere relevante toezichthouder.
- Zoek juridisch advies en informeer andere mogelijke slachtoffers om verdere schade te beperken.
Hoe voorkomt u dat u slachtoffer wordt?
- Wees sceptisch bij hoge, gegarandeerde rendementen en controleer of de aanbieder geregistreerd staat bij de bevoegde toezichthouder.
- Vraag naar een onafhankelijke accountant‑of beleggingsrapportage en controleer deze waar mogelijk.
- Verspreid uw vermogen; zet niet al uw geld bij één onbekende partij.
- Investeer alleen als u begrijpt hoe het product werkt en wacht met beslissen als u onder druk wordt gezet.
- Controleer online reviews en zoek naar negatieve media of gerechtelijke procedures tegen de aanbieder.
Ponzi-constructies kunnen overal plaatsvinden, ook online en via social media of cryptoplatforms. Wees daarom voorzichtig met aanbiedingen die te mooi lijken om waar te zijn.
Als u meer wilt weten over juridische stappen of hoe u signalen kunt melden, raadpleeg de website van uw lokale toezichthouder of zoek professioneel advies.
Charles Ponzi in 1920 toen hij nog als zakenman in Boston werkte
Meer voorbeelden
Mensen die reclame maken voor Ponzi-systemen gebruiken vaak indrukwekkende woorden, die eigenlijk heel vaag zijn. Voorbeelden zijn:
- Hedge Futures Trading (een goed risico nemen)
- Hoogrentende beleggingsprogramma's (geeft u veel geld terug)
- Offshore beleggen (gemakkelijk geld verdienen in andere landen)
Oplichters zijn er vaak van afhankelijk dat beleggers geen verstand hebben van economie. Het Madoff-schandaal van 2008 toonde aan dat zelfs geavanceerde mensen zoals bankiers erin kunnen trappen. Mensen worden misleid doordat de intrigant financiële vaardigheden of een reputatie lijkt te hebben.
Soms beweren de intriganten dat er alleen geld kan worden verdiend als de investering geheim wordt gehouden (weg van de autoriteiten of het publiek). Bernard Madoff liet bijvoorbeeld het accountantskantoor van zijn zwager alleen controles uitvoeren op zijn "hedgefonds", omdat het geheim moest worden gehouden om geld te verdienen.
Omdat de investering erg vaag is, komen niet veel beleggers snel. Maar de regeling krijgt vaak zo'n vaart:
- Een vroege investeerder verdient geld en mag dat houden. Het is eigenlijk geld van een latere investeerder, maar de vroege investeerder weet dit niet.
- Deze belegger is erg blij, en vertelt andere mensen over de "investering", omdat hij de "investering" wil helpen meer geld te verdienen voor hen allemaal.
- Nieuwe investeerders vertellen meer investeerders, enz.
Oplichters proberen vaak de eerste investeerders te verleiden om het geld dat ze hebben "verdiend" opnieuw te investeren. Oplichters sturen beleggers soms "facturen" waarop staat hoeveel ze hebben "verdiend" en hoeveel ze zullen blijven "verdienen" als ze blijven "investeren".
Oplichters proberen er ook voor te zorgen dat nieuwe beleggers hun geld niet kunnen terugnemen, door de regels strenger te maken. In dit geval zal de intrigant vaak een paar beleggers laten zeggen dat zij hun geld hebben gehouden, zodat de investering nog steeds productief genoeg lijkt om goed te zijn.
Wat is geen Ponzi schema
- Een piramidespel op meerdere niveaus lijkt op een Ponzi-systeem. Beide berusten op valse financiële beloften en investeringen, maar er zijn verschillen:
- In een multilevel-schema vindt het tweede "niveau" van beleggers hun eigen beleggers om een derde "niveau" te maken, waarbij elk direct profiteert van het volgende niveau. Ponzi-constructies "centreren" zich rond de oorspronkelijke intrigant.
- Multilevelprogramma's scheppen alleen op over het geld dat de investeerders binnenhalen. Hierdoor zien multilevel schemes er goed uit voor arme mensen. Ponzi's scheppen op over hun speciale connecties met moeilijk te vinden bronnen. Hierdoor zien Ponzi's er goed uit voor rijke mensen.
- Multilevelconstructies "crashen" sneller. Dat komt omdat multilevelconstructies volledig afhankelijk zijn van het vinden van nieuwe slachtoffers. Ponzi-oplichters kunnen vroege beleggers alleen maar verleiden om het geld dat ze hebben gekregen opnieuw te investeren.
- Een zeepbel: Een "zeepbel" gaat over doorverkoop. Een zeepbel ontstaat wanneer mensen een product opkopen om het zo vaak mogelijk door te verkopen tegen een hogere prijs. De zeepbel "knapt" wanneer kopers het product niet meer kopen, en wederverkopers blijven zitten met een product waarvoor zij te veel hebben betaald. (Het product kan van alles zijn.) Zolang kopers meer blijven betalen, kunnen wederverkopers geld blijven verdienen. Bubbels hebben niet eens centrale intriganten nodig, want mensen kunnen dit per ongeluk doen. (Grondprijzen kunnen bijvoorbeeld op deze manier "bubbelen". De prijzen kunnen stijgen omdat men in de buurt van grote wijken wil bouwen. Zodra er geen nieuw land meer is, zitten herverkopers vast aan hun land). Van zeepbellen wordt vaak gezegd dat ze gebaseerd zijn op de "greater fool" theorie (afhankelijk van mensen die "misleid" worden tot het betalen van "grotere" prijzen). Maar in werkelijkheid worden zeepbellen volgens de Oostenrijkse conjunctuurtheorie veroorzaakt door het verstrekken van leningen aan kopers voor een bepaald soort transactie, en in dit geval zou het gaan om een Ponzi-regeling. In dit geval zijn de leningverstrekkers de intriganten, die geld verdienen aan de verliezende wederverkopers.
- "Peter beroven om Paul te betalen": Dit is wanneer mensen met schulden geld lenen om hun schuld te betalen, en meer geld lenen om die schuld terug te betalen. Dit is geen Ponzi-regeling, omdat de schuldenaren geen hoog rendement werd beloofd. Ook verdienen de leners niet altijd geld.
- Multi-level marketing: Multi-level marketing (MLM) is wanneer bedrijven beleggers dingen verkopen om direct door te verkopen aan klanten. Doorverkopers kunnen ook geld verdienen door nieuwe doorverkopers naar het bedrijf te verwijzen. Dit lijkt misschien op een piramidespel, maar is niet altijd hetzelfde. Er bestaan eerlijke en legale multi-level markten, en veel daarvan verdienen gewoon geld door in bulk in te kopen....
Gerelateerde pagina's
Meer lezen
- Dunn, Donald (2004). Ponzi: The Incredible True Story of the King of Financial Cons (Library of Larceny) (Paperback). New York: Broadway. ISBN 0767914996.
- Zuckoff, Mitchell (2005). Ponzi's Scheme: The True Story of a Financial Legend. New York: Random House. ISBN 1400060397.
Vragen en antwoorden
V: Wat is een Ponzi-regeling?
A: Een Ponzi schema is een vorm van fraude waarbij een intrigant (of een groep intriganten) andere mensen zover krijgt om hen geld te geven voor een valse investering. Hoe meer geld de beleggers geven, hoe meer de intrigant belooft te kunnen verdienen. Al het geld is echter afkomstig van de beleggers en niet van echte investeringen.
V: Hoe eindigt een Ponzi-schema?
A: Een Ponzi-schema loopt altijd vast wanneer het te veel beleggers krijgt, omdat zij allemaal meer geld verwachten dan zij geïnvesteerd hebben en ongeduldig worden. Het kan op drie manieren eindigen - of de intrigant loopt weg met het geld, het geld raakt op door gebrek aan liquiditeit of de autoriteiten komen erachter en stoppen het.
V: Wie was Charles Ponzi?
A: Charles Ponzi was een Italiaanse man die in 1903 naar Amerika verhuisde en na zijn aankomst dit soort fraude toepaste. Hij werd beroemd omdat hij op grote schaal dergelijke zwendelpraktijken uitvoerde, maar hij heeft ze niet uitgevonden omdat auteurs als Charles Dickens vóór hem al over soortgelijke zwendelpraktijken hadden geschreven.
V: Hoe werkte het oorspronkelijke plan van Charles Ponzi?
A: Zijn oorspronkelijke opzet bestond erin de wisselkoersen van de landen te gebruiken om geld te verdienen op basis van internationale postzegels. Het geld werd geïnvesteerd in coupons in plaats van daadwerkelijke investeringen, waarbij een deel terugging naar de eerste investeerders en een groot deel rechtstreeks in zijn eigen zak terechtkwam.
V: Worden er tegenwoordig nog Ponzi-constructies uitgevoerd?
A: Ja, helaas zijn er ook nu nog veel mensen die dit soort zwendelpraktijken zowel online als offline uitvoeren.
V: Welk boek schreef Charles Dickens dat een soortgelijke zwendel bevatte?
A: In 1857 schreef Charles Dickens een boek dat Little Dorrit heette en waarin een soortgelijke zwendel voorkwam als wat wij vandaag kennen als een Ponzi-zwendel.
Zoek in de encyclopedie