Romana, kort voor Romanadvoratrelundar, is een fictief personage in de Britse science fiction televisieserie Doctor Who. Ze is een Time Lady van de planeet Gallifrey, en ze was een metgezel van de Vierde Doctor. Omdat ze een Time Lord was, kon Romana regenereren, en had ze twee incarnaties met enigszins verschillende persoonlijkheden (door fans Romana I en Romana II genoemd). Romana I werd gespeeld door Mary Tamm van 1978 tot 1979. Toen zij zwanger werd en verkoos niet terug te keren voor een nieuwe serie, werd de rol opnieuw gecast. Romana II werd gespeeld door Lalla Ward van 1979 tot 1981.

Achtergrond en introductie

Romana wordt geïntroduceerd als een hoogopgeleide, ietwat formele Time Lady die net is afgestudeerd aan de Time Lord Academy op Gallifrey. Ze krijgt haar eerste opdrachten van de mysterieuze White Guardian en wordt toegevoegd aan de zoektocht naar het "Key to Time" — een verhalende boog die een groot deel van het werk van de Vierde Doctor uit seizoen 16 vormgeeft. In die beginfase toont Romana zich intelligent, zelfverzekerd en soms een tikje bekakt: ze is meer een collega dan een klassieke hulpeloze metgezel.

Televisieversies en belangrijke verhalen

Romana's vroege verhalen bevatten de onderdelen van de Key-to-Time-cyclus, met titels als The Ribos Operation en The Armageddon Factor. Aan het einde van die cyclus ondergaat zij een regeneratie — een in de serie opvallend luchtige scène waarin Romana verschillende gedaanten uitprobeert en uiteindelijk de vorm aanneemt gespeeld door Lalla Ward. Deze overgang markeerde tegelijk een verandering in karakter: waar Romana I meer afstandelijk en academisch was, ontwikkelde Romana II een lossere, speelsere en soms zelfs flirtende toon.

Romana II verschijnt in diverse avonturen met de Vierde Doctor, onder andere in verhalen als Destiny of the Daleks, The Horns of Nimon en later in de 20e‑jubileumsspecial The Five Doctors (1983). Haar laatste reguliere televisieoptreden met de Vierde Doctor is in de verhaallijn die eindigt met haar besluit om in een ander universum (E‑Space) te blijven, waarmee een afgerond vertrek gegeven wordt.

Persoonlijkheid en relatie met de Doctor

Intellectueel gelijke: Romana is uniek onder de meeste metgezellen doordat ze de Doctor op intellectueel vlak vaak kan bijbenen of uitdagen. Hun relatie is eerder collegiaal en speels dan puur vaderlijk of beschermend. Romana gebruikt haar kennis van Gallifreyaanse politiek en wetenschap regelmatig om de Doctor te helpen problemen te analyseren en op te lossen.

Verschillende incarnaties: Romana I (Mary Tamm) wordt vaak beschreven als gereserveerder en ceremonieel; Romana II (Lalla Ward) is losser, geestiger en meer avontuurlijk. Beide incarnaties tonen echter dezelfde kernkwaliteiten: nieuwsgierigheid, waardigheid en een sterk moreel kompas.

Latere verschijningen en uitbreidingen in spin‑offmedia

Buiten de televisieserie leeft Romana voort in een groot aantal spin‑offmedia. In romans, strips en vooral in audioplays (onder andere van Big Finish Productions) is haar karakter verder uitgewerkt. In sommige verhalen uit de boeken en audioseries wordt Romana een belangrijke politieke figuur op Gallifrey — soms aangeduid als President of Chancellor — en speelt ze een centrale rol in de Gallifreyaanse politiek en geschiedenis.

Actrices en invloed

Mary Tamm gaf Romana haar eerste, meer formele trekken en legde daarmee de basis voor het personage. Lalla Ward bracht vervolgens een lichtere, charmantere interpretatie die populair werd bij veel kijkers; Ward had kort daarvoor al een gastrol in de serie als Princess Astra en haar gezicht werd zelfs gekozen als nieuwe incarnatie van Romana in de regeneratiescène — een speelse knipoog van de makers. Lalla Ward en Tom Baker (de Vierde Doctor) waren ook korte tijd getrouwd in het echte leven (1980–1982), wat extra aandacht gaf aan hun op‑ en off‑screen relatie.

Erfenis

Romana blijft een van de meest geliefde metgezellen uit het klassieke tijdperk van Doctor Who, vooral omdat ze een voorbeeld is van een vrouwelijke bijfiguur die de Doctor intellectueel uitdaagt en op gelijke voet staat. Haar verschijningen in boeken en audioplays hebben het personage uitgediept en haar post‑televisieleven als Gallifreyaanse leider en politica versterkt haar status binnen de grotere mythologie van de serie.