António de Oliveira Salazar (1888–1970) — premier en dictator van Portugal
Ontdek António de Oliveira Salazar — premier en dictator van Portugal (1932–1968), stichter van de autoritaire Estado Novo en bepalend voor het 20e-eeuwse Portugal.
António de Oliveira Salazar, GColIH, GCTE, GCSE, (28 april 1888 - 27 juli 1970) was premier en dictator van Portugal van 1932 tot 1968. Hij was president van de Republiek in 1951, als interim. Hij startte en leidde de Estado Novo ("Nieuwe Staat"), de autoritaire, rechtse regering die Portugal regeerde van 1932 tot 1974.
Vroege leven en opkomst
Salazar werd geboren in Vimieiro (Santa Comba Dão) in 1888. Na geneeskunde te hebben geprobeerd, studeerde hij rechten en economie aan de Universiteit van Coimbra. Hij werd hoogleraar politieke economie en bouwde reputatie op als deskundige in staatsfinanciën. In 1928 werd hij minister van Financiën in een regering die na de staatsgreep van 1926 aan de macht was gekomen. Door strikte begrotingsdiscipline en bezuinigingen herstelde hij de Portugese staatsfinanciën en won daarmee politieke steun. In 1932 werd hij door de president benoemd tot premier (chefe de governo) en vestigde hij zijn langdurige leiderschap.
Estado Novo: ideologie en staatsopbouw
Salazar ontwierp en implementeerde de Estado Novo, een autoritaire staatsregeling die gebaseerd was op conservatisme, katholicisme, anti-communisme en corporatisme. Belangrijke kenmerken waren:
- Een sterke, gecentraliseerde uitvoerende macht met beperkte of geen echte parlementaire tegenmacht.
- Een staatsideologie die ordelijkheid, gezin, godsdienst en nationale eenheid benadrukte.
- Een officiële eenheidsbeweging, de União Nacional, die politieke partijen verving en een gecontroleerde vorm van politieke participatie bood.
- Censuur en controle van de media en cultuur.
Binnenlandse repressie en veiligheidsapparaat
Onder Salazar functioneerde een omvangrijk veiligheidsapparaat. De politieke politie, later bekend als PIDE (Polícia Internacional e de Defesa do Estado), hield oppositie in de gaten, gebruikte verhoor, gevangenschap en soms deportatie van tegenstanders. Vrijheden van meningsuiting en vergadering waren beperkt; kranten en boeken werden gecensureerd en politieke tegenstanders werden geïntimideerd, gevangengezet of in ballingschap gedwongen.
Economische en sociale beleid
Salazar stond bekend om strikte fiscale discipline en een conservatief financieel beleid. Enkele gevolgen en kenmerken:
- Een stabiele, maar relatief trage economische groei die in de eerste decennia stabiliteit bracht maar ook economische achterstand veroorzaakte ten opzichte van West-Europese landen.
- Beperkte industrialisatie en modernisering; veel ruralisering bleef bestaan en emigratie naar het buitenland nam toe.
- Sociale voorzieningen bestonden, maar het regime bevorderde traditionele familie- en kerkstructuren als belangrijkste sociale vangnetten.
Buitenlands beleid en kolonies
Salazar handhaafde een beleid van voorzichtig buitenlandse neutraliteit; tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef Portugal neutraal maar behield nauwe relaties met zowel Groot-Brittannië als sommige andere machten. Een cruciaal en controversieel onderdeel van zijn bewind was het vasthouden aan het Portugese koloniale rijk. Salazar beschouwde de kolonies (zoals Angola, Mozambique en Guinea-Bissau) als integraal deel van de Portugese natie en wees onafhankelijkheidsbewegingen af. Die houding leidde uiteindelijk tot gewapende onafhankelijkheidsstrijd en langdurige koloniale oorlogen in de jaren 1960 en begin jaren 1970.
Terugtrekking uit de macht en dood
In 1968 kreeg Salazar een beroerte (of volgens sommige bronnen een hersenbloeding) en kon niet langer regeren. Formeel werd hij vervangen door Marcelo Caetano, die een gematigder beleid voerde maar het autoritaire systeem grotendeels in stand hield. Salazar stierf op 27 juli 1970 in Lissabon. De Estado Novo bleef bestaan tot de Anjerrevolutie (Revolução dos Cravos) in april 1974, die het regime omverwierp en uiteindelijk leidde tot de dekolonisatie en democratisering van Portugal.
Erfenis en beoordeling
De beoordeling van Salazar en zijn bewind blijft verdeeld. Voorstanders wijzen op orde, stabiliteit en fiscale verantwoordelijkheid; tegenstanders benadrukken politieke onderdrukking, mensenrechtenschendingen, economische achterstand en de kosten van het vasthouden aan kolonies. De Estado Novo heeft diepe sporen nagelaten in de Portugese samenleving, politiek en cultuur, en de nasleep van dat regime beïnvloedde de Portugese transitie naar democratie en het postkoloniale proces.
Kerngegevens
- Geboorte: 28 april 1888
- Overlijden: 27 juli 1970
- Premier van Portugal: 1932–1968
- Interim-president van de Republiek: 1951
- Leidde de Estado Novo: 1932–1974 (regimeduur tot omverwerping in 1974)
Vroeg leven
Salazar werd geboren in Vimieiro, Santa Comba Dão, Portugal. Zijn vader was een landarbeider die bedrijfsleider werd van de familie Perestrelos. Zijn overgrootvader was landeigenaar en edelman. Hij studeerde van 1900 tot 1914 aan het seminarie van Viseu in de hoop priester te worden. Hij veranderde van gedachten en studeerde rechten aan de universiteit van Coimbra.
Na een militaire revolutie in 1926, waarbij een burgerregering van kibbelende politici omver werd geworpen en het land op het punt stond te mislukken, werd Dr. Salazar uitgenodigd om de controle over de financiën van de toenmalige staat op zich te nemen. Dr. Salazar was 13 dagen minister van Financiën, maar nam uit afkeer van de inmenging van politici en militairen ontslag en keerde terug naar zijn universiteit. In 1928 werd hij opnieuw overgehaald om minister van Financiën te worden, wat hij deed op voorwaarde dat hij grotere bevoegdheden zou krijgen met minimale inmenging van het leger. Salazar bleef minister tot 1932, en werd alom geprezen voor het ombuigen van de jonge economie.
Als premier
Dr Salazar was premier van 1932 tot 1968.
Hij regeerde Portugal bijna 40 jaar en slaagde erin Portugal weg te houden van de Tweede Wereldoorlog en een Spaanse invasie te voorkomen door met beide partijen bevriend te blijven. Salazar stierf in 1970. Door zijn tegenstanders vaak een fascist genoemd, speelde het regime van Dr. Salazar een belangrijke rol bij het verstrekken van Portugese reisdocumenten aan duizenden Joden die door Europa vluchtten en aan Portugal als opstapplaats voor de uiteindelijke bestemming in Noord-Amerika. Helaas werd Dr. Salazar's bijdrage aan deze humanitaire zaak nooit erkend, omdat deze activiteit in de latere jaren van de oorlog moest worden afgezwakt. In plaats daarvan krijgt de overijverige consul in Frankrijk Aristides de Sousa Mendes vaak de eer, ondanks het feit dat hij het was die de operatie roekeloos liet verlopen door aan de lopende band reisdocumenten af te geven. Tienduizenden van zulke documenten werden door hem uitgegeven in de maanden juni en juli 1940. De bevelen van Salazar aan Mendes om te stoppen worden vaak benadrukt. Overigens hadden de Verenigde Staten vele jaren eerder soortgelijke instructies gegeven aan al hun missies in het buitenland, naar verluidt uit vrees dat Duitsland spionnen zou binnensmokkelen onder vluchtende Joodse vluchtelingen. President Hoover beval de Amerikaanse consuls de LPC-clausule van de immigratiewet strikt te interpreteren. President Franklin Roosevelt slaagde er niet in aan te dringen op een wijziging van de immigratiewetgeving en het immigratiebeleid. In deze context kunnen de acties van Portugal en Salazar als bijna heroïsch worden beschouwd.
Een weinig bekend feit is dat het Portugal van Salazar destijds de enige Europese natie was met niet-blanke mensen op alle niveaus van bestuur en rechtspraak. Mensen met een donkere huidskleur die door andere hedendaagse koloniale mogendheden "koloniale onderdanen" werden genoemd, konden zelden aanspraak maken op dezelfde rechten als de burgers van hun koloniale meesters. Portugal kende zijn onderdanen een volledige burgerlijke status toe. Het was de enige staat in de westerse wereld die niet-Europese niet-blanke parlementsleden had. Deze status was echter niet universeel beschikbaar voor de zwarte bevolking van de Afrikaanse gebieden, d.w.z. degenen die niet "assimilados" waren (wat letterlijk vertaald "geassimileerd" betekent), d.w.z. de Afrikanen die hun stamgewoonten niet hadden opgegeven en geen minimale onderwijsnormen hadden bereikt. Ongeveer 4% van de Afrikaanse bevolking werd als "assimilado" beschouwd, terwijl de bevolking van de overzeese kolonies Kaapverdië, India en China universeel als "assimilados" werd beschouwd, ook al waren de mensen in de laatste twee gebieden niet grotendeels rooms-katholiek en spraken de meesten niet de Portugese taal.
Halverwege de jaren zestig bevonden Portugal en zijn koloniën zich in de frontlinie van de Koude Oorlog, met een oorlog bij volmacht die Portugal van zijn hulpbronnen beroofde. Salazar kreeg de schuld van een oorlog waarover hij geen controle had en de daaruit voortvloeiende verarming van zijn land. Duizenden van het Portugese vasteland vluchtten naar Europese buurlanden, vooral Frankrijk, om de militaire dienstplicht en de oorlog in Afrika te ontlopen. De meesten namen ondergeschikte banen aan en waren een handige bron van goedkope arbeidskrachten voor Europa. Dit geëmigreerde deel van de samenleving kreeg steeds meer macht nadat de regering van Salazars opvolger Marcello Caetano in 1974 door een militaire staatsgreep omver werd geworpen. Velen keerden terug naar Portugal om politici van de volgende generatie te worden.
De term "fascistisch regime" komt waarschijnlijk voort uit een poging van deze aanzienlijke groep om het gevallen regime te demoniseren en hun vlucht uit een land in oorlog te rechtvaardigen.
Salazar is nog steeds geliefd bij een deel van de bevolking van Portugal, en werd uitgeroepen tot de grootste Portugese man aller tijden. Apologeet zeggen dat het meer een manier was om frustratie te tonen over de huidige politieke gebeurtenissen en politici in Portugal dan een echte devotie. Een groot deel van het Portugese volk zal daar echter anders over denken.
De kolonies
In 1945 had Portugal een groot koloniaal rijk, waaronder de Kaapverdische Eilanden, São Tomé e Principe, Angola (inclusief Cabinda), Portugees Guinea en Mozambique in Afrika; Goa, Damão (inclusief Dadra en Nagar Haveli), en Diu in India; Macau in China; en Portugees Timor in Zuidoost-Azië. Salazar was vastbesloten de controle over de Portugese gebieden te behouden. Na de oorlog zaten de koloniën in de knoei. De Indiase nationalisten in Goa wilden dat hun land zich zou aansluiten bij de nieuwe onafhankelijke staat India. Er waren stakingen en protesten van de lokale bevolking tegen de Portugezen. De Indiase strijdkrachten vielen binnen en namen Goa, Daman en Diu over in 1961. In Mozambique, Angola en Portugees Guinee ontstonden revoluties tegen de Portugezen.
Dood
In 1968 kreeg Salazar een zware beroerte, naar verluidt veroorzaakt door een val van zijn stoel in zijn zomerhuis. President Américo Thomaz zag zich genoodzaakt hem op 27 september 1968 te vervangen door Marcelo Caetano. Salazar stierf in Lissabon op 27 juli 1970. Tienduizenden mensen woonden de begrafenis en de Requiemmis bij en zagen de reis van de speciale trein die zijn kist naar zijn geboorteplaats Santa Comba Dão vervoerde. Hij werd begraven naast zijn voorouders en de boeren uit de regio, in een gewoon graf. Tientallen jaren als "dictator" en Salazars wereldlijke bezittingen waren bijna het letterlijke "hemd op zijn rug". Hij stierf zonder ooit een auto te hebben gekocht, het bescheiden huis in Lissabon was eigendom van de staat en naar verluidt had hij twee paar pakken in zijn garderobe.
Zoek in de encyclopedie