Beroerte (CVA): symptomen, oorzaken en behandeling

Beroerte (CVA): ontdek symptomen, oorzaken en behandeling. Herken signalen snel, verminder risico en weet welke noodmaatregelen blijvende schade kunnen voorkomen.

Schrijver: Leandro Alegsa

13-01-2026 22:02

Beroerte (ook wel cerebrovasculair accident, CVA) ontstaat wanneer een deel van de hersenen onvoldoende bloed krijgt. Dit kan gebeuren doordat een slagader die de hersenen van bloed voorziet verstopt raakt of doordat een bloedvat scheurt en bloed in het hersenweefsel lekt.

Wat is een beroerte?

Een beroerte is het snelle verlies van hersenfunctie(s) door een verstoring van de bloedtoevoer. Er is meestal sprake van ischemie (gebrek aan doorbloeding) door verstopping zoals trombose of een embolie, of van een bloeding in de hersenen. Doordat het aangedane hersengebied geen zuurstof en voedingsstoffen meer krijgt, kan het weefsel beschadigen of afsterven.

Soorten beroertes

Ischemische beroerte: veroorzaakt door een blokkade in een bloedvat. Dit is de meest voorkomende vorm.
Hemorragische beroerte: veroorzaakt door een scheur in een bloedvat met bloedingen in of rond de hersenen.
Transient ischemic attack (TIA): een tijdelijke verstoring van de bloedtoevoer met symptomen die binnen minuten tot uren verdwijnen. Een TIA is een waarschuwingssignaal en vergroot het risico op een echte beroerte.

Symptomen

De klachten hangen af van welk deel van de hersenen is aangedaan. Mogelijke symptomen zijn onder andere:

Plotselinge kracht- of gevoelsverlies aan één kant van het lichaam (hemiplegie of hemiparese), vaak in één arm of been of één zijde van het gezicht ledematen.
Plotselinge problemen met spreken of begrijpen (afasie).
Plotseling verlies van (een deel van) het gezichtsveld of dubbelzien.
Plotselinge ernstige hoofdpijn (vooral bij een bloeding), duizeligheid, evenwichtsstoornissen of coördinatieproblemen.
Verwardheid, problemen met denken of bewustzijnsverlies.

Een beroerte kan zowel links- als rechtszijdig in de hersenen optreden. Een linkerzijdige beroerte treft meestal de rechterkant van het lichaam en kan spraak en taal aantasten; een rechterzijdige beroerte beïnvloedt vaak de linkerkant van het lichaam en kan ruimtelijke waarneming en ziekte-inzicht verstoren.

Wanneer is het een medisch noodgeval?

Een beroerte is een medisch noodgeval. Bel direct de hulpdiensten bij vermoeden van een beroerte. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans op herstel en hoe kleiner de kans op blijvende schade of overlijden. In de volksmond wordt vaak het geheugensteuntje FAST gebruikt (Face/Gezicht, Arms/Armen, Speech/Speech/Spreek, Time/Tijd): bij één van deze afwijkingen onmiddellijk hulp inschakelen.

Diagnose

Bij de eerste beoordeling zal de arts letten op typische symptomen en risicofactoren. Belangrijke onderzoeken zijn:

Neurologisch onderzoek om functies als beweging, gevoel, spraak en gezichtsveld te testen.
Beeldvorming van de hersenen, zoals CT-scan of MRI, om te bepalen of er sprake is van een ischemische of hemorragische beroerte en om de locatie en grootte vast te stellen.
Verdere tests om de oorzaak te zoeken: hartonderzoek (ECG, echo), vaatonderzoek van hals- en hersenslagaders en bloedonderzoek.

Behandeling bij acute beroerte

De behandeling hangt af van het type beroerte:

Ischemische beroerte: als de blokkade vroeg wordt ontdekt, kan een vaatverwijdend middel (weefselplasminogeenactivator, trombolyse) gegeven worden om het stolsel op te lossen. Bij grote vaatocclusies kan mechanische verwijdering (endovasculaire trombectomie) worden uitgevoerd. Beide behandelingen moeten binnen een beperkt tijdsvenster plaatsvinden en worden beoordeeld door een speciaal team.
Hemorragische beroerte: de behandeling richt zich op het stoppen van de bloeding, het verminderen van de druk op de hersenen en het stabiliseren van de patiënt. Soms is een operatie of interventionele radiologie nodig.
Algemene steunmaatregelen: controle van bloeddruk, suiker, lichaamstemperatuur en ademhaling. Behandeling in een gespecialiseerde beroerte-eenheid (stroke unit) verbetert de uitkomst.

Herstel en revalidatie

Na de acute fase begint meestal revalidatie om verloren functies zoveel mogelijk terug te winnen en zelfstandigheid te bevorderen. Een revalidatieprogramma kan bestaan uit:

Fysiotherapie voor kracht, balans en lopen.
Logopedie voor spraak- en slikproblemen.
Ergotherapie voor het trainen van dagelijkse vaardigheden en het aanpassen van de omgeving.
Psychologische en sociale ondersteuning bij emotionele en cognitieve problemen.

Het herstel verschilt per persoon en hangt af van de ernst en locatie van de beroerte en van hoe snel de behandeling werd gestart. Veel herstel vindt plaats in de eerste maanden, maar verbetering kan ook later nog optreden.

Preventie en risicofactoren

Factoren die het risico op een beroerte verhogen zijn onder andere ouderdom, hoge bloeddruk, een eerdere beroerte, diabetes, hoog cholesterolgehalte, roken, atriumfibrillatie, migraine met aura, en trombose (neiging tot trombose). Van deze factoren zijn hoge bloeddruk en roken de belangrijkste en meest beïnvloedbare risicofactoren.

Voor effectieve preventie worden vaak de volgende maatregelen aanbevolen:

Regelmatige controle en behandeling van hoge bloeddruk.
Stoppen met roken en beperken van alcoholgebruik.
Gewichtsbeheersing, gezonde voeding (minder zout en verzadigd vet), en voldoende lichaamsbeweging.
Behandeling van diabetes en hoog cholesterol (bijvoorbeeld statines indien voorgeschreven).
Behandeling en indien nodig anticoagulatie bij atriumfibrillatie om embolieën te voorkomen.

Prognose

De uitkomst na een beroerte varieert sterk: sommige mensen herstellen bijna volledig, anderen houden blijvende beperkingen of afhankelijkheid over. Vroege herkenning en snelle behandeling verbeteren de kans op herstel en verminderen complicaties.

Belangrijk: bij vermoeden van een beroerte onmiddellijk medische hulp inschakelen.

Media afspelen Een eenvoudige video-uitleg van een beroerte.

Hoe worden de slagen geïdentificeerd?

Pre-ziekenhuis

De Cincinnati Prehospital Stroke Scale is ontworpen om "pre-hospital" medische professionals (zoals EMT's) te helpen bij het identificeren van een mogelijke beroerte voordat de patiënt naar het ziekenhuis gaat. Het test drie basistekenen. Als een van deze tekenen niet normaal is, kan de patiënt een beroerte krijgen en moet hij zo snel mogelijk naar het ziekenhuis worden gebracht.

Gezichtsdaling: Laat de persoon lachen of laat zijn of haar tanden zien.

Normaal: Beide zijden van het gezicht bewegen gelijkmatig
Abnormaal: De ene kant van het gezicht beweegt niet zo goed als de andere (of helemaal niet); een deel van het gezicht lijkt te hangen

Arm drift: Laat de persoon zijn of haar ogen sluiten en houd zijn of haar armen ongeveer 10 seconden recht naar buiten.

Normaal: beide armen bewegen gelijkmatig of helemaal niet.
Abnormaal: Een arm beweegt niet, of een arm drijft naar beneden ten opzichte van de andere kant...

Spraak: Laat de persoon zeggen: "Je kunt een oude hond geen nieuwe trucjes leren," of een ander simpel, bekend gezegde.

Normaal: Patiënt gebruikt de juiste woorden zonder te slurpen
Abnormaal: De spraak van de patiënt is vertroebeld, de patiënt gebruikt verkeerde woorden of kan niet spreken.

Ongeveer 72% van de patiënten die een van deze drie taken normaal gesproken niet kunnen uitvoeren, hebben een ischemische beroerte. Meer dan 85% van de patiënten die niet alle drie de taken kunnen uitvoeren, hebben een acute beroerte.

"Vlek een beroerte"

De 'spot a stroke' campagne, opgezet door de American Stroke Association en de American Stroke Association, leert gewone mensen hoe ze een beroerte kunnen herkennen. Het leert de basistests van de Cincinnati Stroke Scale, met behulp van het acroniem FAST:

F: Gezicht - Gezichtsdroop. Is één kant van het gezicht hangend of verdoofd? Vraag de persoon om te glimlachen. Is de glimlach van de persoon ongelijk?
A: Arm - Armzwakte. Is één arm zwak of verdoofd? Vraag de persoon om beide armen op te heffen. Drijft één arm naar beneden?
S: Spraak - Spraakmoeilijkheid. Is de spraak vertroebeld? Is de persoon niet in staat om te spreken of moeilijk te begrijpen? Vraag de persoon om een eenvoudige zin te herhalen, zoals "De lucht is blauw." Wordt de zin correct herhaald?
T: Tijd - Tijd om 911 te bellen. Als iemand een van deze symptomen vertoont, zelfs als de symptomen verdwijnen, is het tijd om 9-1-1 te bellen.

In het ziekenhuis

Als de patiënt eenmaal in het ziekenhuis is, kunnen artsen zeker weten of ze een beroerte hebben door naar hun hersenen te kijken met speciale scanmachines, zoals een MRI of een CT-scanner.

Preventie

Beroertes kunnen dodelijk zijn. Om een beroerte te voorkomen, adviseren de artsen dat:

Controleer de bloeddruk
Stoppen met roken
Oefening ten minste eenmaal per week
Blijf op een gezond gewicht
Drink niet te veel
Regelmatige controles

Statistieken

795.000 mensen in de Verenigde Staten krijgen elk jaar een beroerte...
Een op de vier mensen die een beroerte hebben sterft (137.000 sterfgevallen door een beroerte per jaar).
Momenteel hebben 3 miljoen mensen in de VS een handicap door een beroerte...
In de VS kosten beroertes 57,9 miljard dollar per jaar (schade en verlies van werk).
⅔ van beroerte gebeuren bij mensen van 65 jaar en ouder
Beroertes hebben meer invloed op mannen dan op vrouwen
Vrouwen hebben meer kans om te sterven aan een beroerte dan mannen
Beroertes komen vaker voor bij Afro-Amerikanen...
Beroertes zijn eerder fataal bij Afro-Amerikanen...
Het aantal slagen bij oudere volwassenen neemt af, maar het aantal slagen bij jongere mensen neemt toe (wetenschappers denken dat het te maken heeft met obesitas).
Fysiotherapie kan patiënten helpen
Sommige mensen zitten in een rolstoel na een beroerte...
10% van de overlevenden heeft geen langdurige handicap.
10% van de overlevenden lijdt aan zoveel handicaps dat ze 24 uur per dag in de zorg moeten blijven.

Vragen en antwoorden

V: Wat is een beroerte?

A: Een beroerte is een ziekte waarbij een deel van de hersenen door een gebrek aan bloedtoevoer zijn bloedtoevoer verliest. Dit kan gebeuren als een slagader die bloed naar de hersenen voert verstopt raakt, of als hij scheurt en lekt.

V: Wat zijn de twee soorten beroertes?

A: De twee soorten beroertes zijn wanneer een bloedprop de slagader blokkeert en wanneer een bloedvat barst en er vrij stromend bloed in de hersenen is.

V: Wat zijn enkele symptomen van een beroerte?

A: Symptomen van een beroerte zijn bijvoorbeeld hemiplegie (onvermogen om één of meer ledematen aan één kant van het lichaam te bewegen), afasie (onvermogen om taal te begrijpen of te gebruiken), of een onvermogen om één kant van het gezichtsveld te zien.

V: Is een beroerte een noodgeval?

A: Ja, een beroerte wordt beschouwd als een noodgeval omdat zij permanente schade kan veroorzaken en tot de dood kan leiden als zij niet snel wordt behandeld.

V: Heeft een beroerte invloed op beide zijden van de hersenen?

A: Ja, een beroerte kan zich aan beide zijden van de hersenen voordoen. Als het aan de linkerkant gebeurt, tast het de rechterkant van het lichaam aan, terwijl het aan de rechterkant gebeurt, tast het de linkerkant aan, waardoor de ruimtelijke waarneming verandert en mensen hun ziekte niet herkennen.

V: Wat verhoogt het risico op een beroerte? A: Factoren die iemands risico op het krijgen van een beroerte verhogen zijn onder meer hoge leeftijd, hoge bloeddruk, eerdere beroertes, diabetes, hoog cholesterolgehalte, roken, atriumfibrilleren, migraine met aura en trombofilie (neiging tot trombose). Van deze factoren zijn hoge bloeddruk en roken het gemakkelijkst te verhelpen.

Zoek in de encyclopedie