Benito Jerónimo Feijoo (1676–1764) — Spaans verlichtingsmonnik en essayist
Benito Jerónimo Feijoo (1676–1764) — invloedrijke Spaanse Verlichtingsmonnik en essayist, promotor van wetenschappelijk denken en bestrijder van bijgeloof in 18e‑eeuws Spanje.
Benito Jerónimo Feijoo y Montenegro (8 oktober 1676 - 26 september 1764) was een Galicische neoklassieke monnik en geleerde die bekendstaat om het stimuleren van het wetenschappelijk denken in Galicië en Spanje. Feijoo wordt vaak gezien als een van de belangrijkste figuren van de Spaanse Verlichting: hij combineerde monastieke levenswijze met een open houding ten aanzien van nieuwe ideeën en verdedigde het gebruik van rede en observatie tegen bijgeloof en ongefundeerde tradities.
Leven en opleiding
Feijoo werd volgens traditie geboren in Casdemiro en trad op twaalfjarige leeftijd toe tot de Benedictijnen. Hij kreeg zijn opleiding in verschillende centra, waaronder regio’s in Galicië, León en Salamanca. Later doceerde hij theologie en filosofie aan de universiteit van Oviedo, waar hij ook het grootste deel van zijn leven doorbracht en uiteindelijk overleed.
Wetenschappelijke en culturele bijdragen
Feijoo publiceerde omvangrijke essaybundels die bedoeld waren om een breed publiek te bereiken en de geest van onderzoek te bevorderen. Zijn twee bekendste werken zijn de meerdelige Teatro crítico universal (1726–1739) en de Cartas eruditas y curiosas. Deze verzamelingen behandelen een grote verscheidenheid aan onderwerpen:
- onderwijs en pedagogiek;
- recht en politiek;
- geneeskunde en volksgeneeskunde;
- natuurwetenschappen en natuurlijke historie;
- folklore, bijgeloof en religieuze praktijken.
Feijoo probeerde met heldere en vaak polemische stijl wijdverbreide misvattingen te ontkrachten en lezers aan te sporen tot kritisch denken. Hij gebruikte voorbeelden uit de ervaring en verwijzingen naar hedendaagse wetenschappelijke ontwikkelingen om tradities en ongegronde claims ter discussie te stellen.
Denkwijze en methode
Feijoo stond bekend om zijn sceptische houding tegenover bijgeloof en wonderverhalen. In plaats van pure scholastische citaatkunst pleitte hij voor observatie, experiment en gezond verstand. Hij bewonderde bepaalde aspecten van de moderne natuurwetenschap (waaronder de Newtoniaanse natuurkunde) en probeerde die bevindingen toegankelijk te maken voor een Spaans publiek dat vaak nog aan middeleeuwse gebruiken vasthield.
Een illustratief voorbeeld van zijn naturalistische en psychologische invalshoek betreft zijn interpretatie van zogenaamde demonische bezetenheid. Feijoo zag veel van dergelijke gevallen eerder als psychologische of sociale fenomenen dan als werkelijke interventies van bovennatuurlijke wezens. In een vaak aangehaalde anekdote — door latere navolgers en familieleden verteld — voerde hij een schijnbare uitdrijving uit door, om het suggestieve karakter aan te tonen, passages uit Boccaccio te lezen. Volgens dit verhaal veroorzaakte het lezen van Latijnse regels dat de 'bezetene' kalmeerde en verklaarde vrij te zijn van demonische invloed; dit verhaal illustreert Feijoo's overtuiging dat veel schijnbaar bovennatuurlijke verschijnselen psychologisch verklaarbaar zijn (Decameron, om).
Ontvangst en invloed
Feijoo riep zowel bewondering als tegenstand op. Conservatieve religieuze kringen en verdedigers van de traditionele scholastiek voelden zich door zijn kritiek uitgedaagd, maar veel intellectuelen van zijn tijd prezen hem om zijn heldere taal en zijn inspanningen om de wetenschappelijke geest te verspreiden. Zijn geschriften droegen aanzienlijk bij aan de modernisering van het Spaanse denken in de 18e eeuw en legden een basis voor latere hervormers op het gebied van onderwijs, wetenschap en cultuur.
Nalatenschap
Feijoo wordt in Spanje en vooral in Galicië herinnerd als een van de sleutelfiguren van de Spaanse Verlichting. Zijn essays blijven worden bestudeerd als voorbeelden van populair-wetenschappelijke en polemische literatuur uit de 18e eeuw. Veel latere schrijvers en hervormers zagen in hem een model voor hoe intellectuele discussie publiekelijk en toegankelijk gevoerd kan worden, zonder de verbondenheid met religieuze instituties volledig te verbreken.
Tot slot: Pater Feijoo was een debunker van mythen met een grote belangstelling voor de natuurwetenschappen; veel van zijn essays behandelen natuurlijke onderwerpen en ontkrachten de vele mythen over wezens en landen die in zijn tijd in omloop waren. Zijn combinatie van monastieke achtergrond en kritische geest maakte hem tot een unieke stem in de Spaanse culturele geschiedenis.
Vragen en antwoorden
V: Wie was Benito Jerónimo Feijoo y Montenegro?
A: Benito Jerónimo Feijoo y Montenegro was een Galicische neoklassieke monnik en geleerde die bekend stond om het stimuleren van het wetenschappelijk denken in Galicië en Spanje.
V: Waar studeerde hij?
A: Hij studeerde in Galicië, León en Salamanca, en doceerde later theologie en filosofie aan de Universiteit van Oviedo.
V: Wat zijn enkele van zijn werken?
A: Zijn twee beroemde meerdelige verzameling essays, Teatro critico universal (1726-1739) en Cartas eruditas y curiosas behandelen een reeks onderwerpen van onderwijs, recht, geneeskunde tot bijgeloof en volksgeloof.
V: Over wat voor soort onderwerpen schreef pater Feijoo?
A: Pater Feijoo schreef zowel over natuurwetenschappen als over het ontkrachten van mythen. Hij had ook grote belangstelling voor natuurwetenschap en veel van zijn essays gaan over onderwerpen die met dit onderwerp te maken hebben.
V: Hoe toonde pater Feijoo aan dat demonische bezetenheid een psychologisch verschijnsel was?
A: Om aan te tonen dat demonische bezetenheid meer te wijten was aan suggestiviteit dan aan iets anders, voerde pater Feijoo een valse duiveluitdrijving uit op de "bezetene" door voor te lezen uit Bocaccio's Decameron. Bij het horen van de Latijnse regels kwam de "bezetene" tot rust en verklaarde vrij te zijn van demonische invloed.
V: Wanneer werd pater Feijoo geboren?
A: Pater Feijoo werd geboren op 8 oktober 1676 in Casdemiro.
Zoek in de encyclopedie