Bruno Latour - Frans filosoof en pionier in wetenschap & technologie

Bruno Latour — invloedrijke Franse filosoof en pionier in wetenschap en technologie; bekend van Laboratory Life, Science in Action en We Have Never Been Modern.

Bruno Latour (geboren 22 juni 1947, overleden 9 oktober 2022) was een invloedrijke Frans filosoof en socioloog van de wetenschap. Latour is vooral bekend om zijn baanbrekende bijdragen aan de studie van wetenschap en technologie (Science and Technology Studies, STS). Hij doceerde aan verschillende universiteiten, waaronder de École des Mines de Paris, Sciences Po en de London School of Economics. Latour schreef meerdere belangrijke boeken, waaronder Laboratory Life (1979), Science in Action (1987) en We Have Never Been Modern (1991). In 2007 stond hij op de tiende plaats van meest geciteerde auteurs binnen de sociale wetenschappen.

Kernideeën en methoden

Latour ontwikkelde en populariseerde het actor-netwerktheorie (ANT), samen met collega’s als Michel Callon en John Law. Belangrijke elementen van zijn denken zijn:

• Actanten en netwerken: zowel mensen als niet-menselijke entiteiten (apparaten, objecten, dieren, enz.) worden beschouwd als actoren (“actanten”) die in netwerken effect hebben.
• Praktijkgerichte benadering: hij bepleitte etnografisch onderzoek in laboratoria en onderzoekspraktijken om te laten zien hoe wetenschap daadwerkelijk tot stand komt (zoals gedemonstreerd in Laboratory Life).
• Black boxes en inscripties: hij introduceerde het idee dat complexe processen vaak worden “gebokst” tot vanzelfsprekendheden (black boxes) en dat wetenschappelijke kennis het resultaat is van verschillende inscripties en materiële handelingen.
• Afstand tot relativisme: hoewel Latour door critici soms van relativisme werd beschuldigd, benadrukte hij juist het politieke karakter van kennis en pleitte hij voor meer aandacht voor “matters of concern” in plaats van alleen “matters of fact”.

Belangrijke werken

Enkele van zijn meest geciteerde en invloedrijke publicaties zijn:

• Laboratory Life (1979, met Steve Woolgar) — etnografie van een wetenschappelijk laboratorium.
• Science in Action (1987) — een kijk op wetenschap “in actie”, vóórdat resultaten zijn gestabiliseerd.
• We Have Never Been Modern (1991) — een kritiek op de moderniteitsopdeling tussen natuur en samenleving.
• Politics of Nature (1999) — pleidooi voor een nieuw politiek kader waarin niet-menselijke entiteiten een rol krijgen (“parliament of things”).
• Reassembling the Social (2005) — een methodologische handleiding voor actor-netwerktheorie.
• An Inquiry into Modes of Existence (2013) — een uitgebreid onderzoek naar verschillende manieren waarop betekenis en waarheid worden opgebouwd.
• Facing Gaia (2017) en Down to Earth (2018) — latere werken die zich richten op klimaat, ecologie en politieke heroriëntatie in het Antropoceen.

Invloed en kritiek

Latours werk heeft diepe invloed gehad op disciplines als sociologie, antropologie, geografische wetenschappen, STS, ecologische filosofie en ontwerpstudies. Zijn concepten worden veelvuldig gebruikt om de verstrengeling van techniek, wetenschap en samenleving te analyseren.

Tegelijkertijd riep zijn werk controverse op: critici verweten hem soms te vervallen in relativisme of het minimaliseren van wetenschappelijke autoriteit. Latour zelf distantieerde zich van simplistische interpretaties en benadrukte juist de politieke consequenties van kennisvorming en de noodzaak om de stemmen van niet-menselijke actoren mee te wegen in publieke besluitvorming.

Nalatenschap

Bruno Latour liet een omvangrijk en gevarieerd oeuvre na dat de manier waarop onderzoekers naar wetenschap, technologie en ecologie kijken blijvend heeft veranderd. Zijn ideeën over netwerken, hybride entiteiten en de politieke dimensies van kennis blijven centraal staan in actuele debatten over klimaatverandering, technologische transitie en democratische besluitvorming.

Zoek op letter