Opgehangen, getekend en gevierendeeld: betekenis en geschiedenis in Engeland

Ontdek de grimmige geschiedenis en betekenis van 'ophangen, tekenen en inkwartieren' in Engeland — oorsprong, uitvoering en juridische veranderingen door de eeuwen.

Het ophangen, tekenen en inkwartieren was een extreme straf die in Engeland werd toegepast op mannen die schuldig werden bevonden aan hoogverraad. Doel van de straf was niet alleen het doden van de veroordeelde, maar ook een publiekelijk afschrikmiddel: de lichaamsdelen werden tentoongesteld om mogelijke medeplichtigen of toekomstige verraders te ontmoedigen.

Wat de straf inhield

De volledige straf bestond uit meerdere opeenvolgende handelingen. In veel bronnen wordt dit als volgt beschreven:

1. Het slachtoffer werd gesleept, meestal op een houten frame en vaak getrokken door een paard, naar de plaats van terechtstelling. Dit slepen wordt in het Engels ook wel aangeduid met het woord “drawn”, dat soms dubbelzinnig is in betekenis.
2. De veroordeelde werd opgehangen, doorgaans kort en zodanig dat hij niet meteen stierf (de zogenaamde korte-druppelmethode), zodat de rest van het lichaam levend kon ondergaan worden.
3. Nadat hij van de strop was gehaald en op een tafel of plank was gelegd, werden zijn buik en borst geopend en werden de ingewanden en soms de geslachtsorganen verwijderd; deze organen werden vaak in het zicht van de veroordeelde verbrand — dit onderdeel van de straf wordt ook als een betekenis van tekenen genoemd. Zie ook de verwijzing naar het Oxford English Dictionary hieronder.
4. Vervolgens werd het hoofd van het slachtoffer afgehakt en werd het lichaam in vier delen of kwartieren gehakt (inkwartieren), die vervolgens op verschillende plaatsen werden tentoongesteld.

Publieke tentoonstelling en doel

De vijf lichaamsdelen (de vier kwartieren en het hoofd) werden meestal op verschillende prominente plaatsen in de stad of het land tentoongesteld. Dit gebeurde in bekende gevallen zoals dat van William Wallace, wiens hoofd en kwartieren naar verschillende regio’s werden gezonden. De publieke vertoning was een bewuste straf- en preventiestrategie: men wilde door afschrikking politieke trouw en openbare orde afdwingen.

Juridische veranderingen en afschaffing

De praktijk werd in de loop der tijd beperkt en uiteindelijk afgeschaft. Na de Crimes Act van 1814 werden veroordeelden in plaats van de volledige reeks martelende handelingen vaak alleen nog opgehangen tot de dood — de rest van de gruwelijke procedure werd in de praktijk niet langer op levenden toegepast. De publieke tentoonstelling van lichamen van geëxecuteerden werd later uit het strafrecht verwijderd; onderdelen van de straf werden geleidelijk afgeschaft (in sommige bronnen worden 1843 en 1870 genoemd als belangrijke mijlpalen in dit proces).

Interpretatie van de term “tekenen”

Onder historici en in oude documenten bestaat discussie over wat precies met het woord tekenen bedoeld werd: het kan verwijzen naar het slepen naar de place of naar het opensnijden en verwijderen van ingewanden. De Oxford English Dictionary noteert beide betekenissen: “om de ingewanden of dergelijke uit te trekken” en “naar de plaats van uitvoering te slepen”. Vaak is uit de context af te leiden welke betekenis bedoeld wordt; wanneer tekenen genoemd staat na opgehangen, wordt doorgaans de betekenis van het opensnijden en verwijderen van ingewanden bedoeld.

Uitvoering en procedure

In de praktijk gebruikten beulen meestal de korte-druppelmethode bij het ophangen, zodat de nek niet direct brak en het slachtoffer bij bewustzijn bleef of in ieder geval nog leefde bij het vervolg van de straf. Soms werden mannen bewusteloos of al dood naar de kwartiertafel gebracht, maar vaker werd een plens water gegeven om een bewusteloze veroordeelde wakker te maken. Volgens ooggetuigen werd er een snee gemaakt om de ingewanden te verwijderen; die ingewanden werden vervolgens met een instrument uitgespoeld en vaak voor de ogen van de veroordeelde verbrand. Daarna werd het hoofd afgehakt en het lichaam in kwartieren verdeeld. Vaak bepaalde de vorst waar elk onderdeel tentoongesteld werd; het hoofd werd in veel gevallen, zoals bij hoge verraders, naar belangrijke centra gestuurd, bijvoorbeeld naar de Tower of London, terwijl de kwartieren naar verschillende districten werden gezonden.

Bronnen, termen en verwarring in documenten

Oude gerechtelijke verslagen tonen soms inconsistenties in de gebruikte termen. Bij het proces van William Wallace werden bijvoorbeeld verschillende Latijnse termen gebruikt—"detrahatur" als verwijzing naar het slepen naar de executieplaats en "devaletur" in verband met de onthoofding—wat aangeeft dat onthoofding een vast instrumenteel onderdeel van de straf was. Ook verslagen uit de Old Bailey laten zien dat rechters en griffiers soms uiteenlopende formuleringen gebruikten; zinnen als “Getrokken, opgehangen en in kwartier” komen voor, maar veel vonnissen reciteren de onderdelen expliciet en in detail.

Toen werd de zin aangenomen, zoals die volgt, namelijk dat zij terug moesten keren naar de plaats waar zij vandaan kwamen, dat zij vandaar naar de gemeenschappelijke plaats van uitvoering op de hindernissen moesten worden getrokken, en dat zij daar door de Nekken moesten worden opgehangen, dan levend moesten worden afgehakt, hun Privé-leden moesten worden afgehakt, en de ingewanden moesten worden verwijderd om voor hun Gezichten te worden verbrand, hun Hoofden moesten worden afgehakt van hun Lichamen, en hun Lichamen moesten worden verdeeld in vier delen, om te worden afgevoerd zoals de Koning dat zou moeten denken.

Nalatenschap en historisch begrip

De straf van ophanging, tekenen en inkwartieren staat symbool voor de extreme straffen die in vroegmoderne staten werden gebruikt om soeverein gezag te handhaven. Tegenwoordig wordt de praktijk door historici bestudeerd in de context van politieke macht, publieke strafrituelen en de wettelijke ontwikkeling van straffen. Veel van wat we over de precieze uitvoering weten, komt voort uit gerechtelijke verslagen, ooggetuigenissen en latere wetsteksten; interpretatie van die bronnen vereist voorzichtigheid omdat terminologie en verslaggeving kunnen variëren.

Samenvattend: het was een methodisch en publiek ceremonieel proces, bedoeld als maximale straf en als waarschuwing. In de loop van de 19e eeuw verdween de praktijk geleidelijk uit het Engelse rechtssysteem en werd zij uiteindelijk formeel afgeschaft.

Zoek op letter