De Stad der Dames (1405) — Christine de Pizans pleidooi voor vrouwen

Ontdek 'De Stad der Dames' (1405) van Christine de Pizan: een krachtig pleidooi voor vrouwen, hun geschiedenis, waardigheid en recht op onderwijs — een middeleeuwse feministische klassieker.

Het boek van de stad der dames of Le Livre de la Cité des Dames (gepubliceerd in 1405), is misschien wel het beroemdste literaire werk van Christine de Pizan. Pizan schreef Le Livre de la Cité des Dames oorspronkelijk in het Middel-Frans, maar het werd later vertaald in het Engels (1999). Het boek dient als haar formele reactie op Jean de Meun's populaire Roman de la Rose. Pizan bestrijdt Meun's uitspraken over vrouwen door een allegorische stad van dames te creëren. Ze verdedigt vrouwen door een groot aantal beroemde vrouwen uit de geschiedenis te verzamelen. Deze vrouwen worden "ondergebracht" in de Stad der Dames, die een denkbeeldige stad uit het boek is. Terwijl Pizan haar stad bouwt, gebruikt ze elke beroemde vrouw als een bouwsteen voor de muren en huizen van de stad. Elke vrouw die aan de stad wordt toegevoegd, draagt bij aan Pizans betoog over vrouwen als gewaardeerde deelnemers aan de samenleving. Ze pleit ook voor onderwijs voor vrouwen.

Context en doel

Christine de Pizan (ca. 1364–ca. 1430) was een schrijfster aan het Franse hof en een van de weinige vrouwen uit de middeleeuwen die van haar pen kon leven. Le Livre de la Cité des Dames ontstond deels als een directe reactie op de misogyne passages in het populaire Roman de la Rose, maar ook als een breder pleidooi tegen vooroordelen over vrouwen. Met haar werk wilde ze aantonen dat vrouwen geestelijk, moreel en intellectueel waardig zijn en een volle bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij.

Opbouw en inhoud

Het boek is opgebouwd als een allegorische dialoog en bestaat grofweg uit drie delen. Christine ontmoet drie personificaties — Reden (Reason), Rechtvaardigheid (Rectitude) en Gerechtigheid (Justice) — die haar helpen een denkbeeldige stad te bouwen ter verdediging van vrouwen. De belangrijkste elementen van de inhoud zijn:

• Het verjagen van algemene laster en stereotiepe beelden over vrouwen.
• Het bijeenbrengen van talrijke voorbeelden van beroemde vrouwen uit de Bijbel, de klassieke oudheid en de middeleeuwen die hun deugd, moed, wijsheid of geleerdheid tonen (bijv. Maria, Judith, Dido, Sappho en anderen).
• Een pleidooi voor het onderwijs van vrouwen en voor erkenning van hun rol als opvoeders, leiders en denkenden.

Elke vrouw die Christine introduceert, fungeert als een "bouwsteen" voor de stad: haar daden en kwaliteiten vormen de fundamenten, muren of huizen van de metapherische gemeenschap.

Stijl en retoriek

Christine gebruikt een mix van didactiek, retorische vraag-en-antwoord, voorbeelden (exempla) en allegorie. Door beroemde vrouwelijke voorbeelden op te sommen en hun daden te prijzen, ondermijnt ze generaliserende en denigrerende beweringen over het geslacht. Haar toon is polemisch maar ook pedagogisch: ze wil zowel verdedigen als opleiden. De concrete voorbeelden en de systematische opbouw maken het werk overtuigend en gemakkelijk navolgbaar voor haar lezers.

Ontvangst, manuscripten en invloed

Het werk werd al snel populair: er zijn vele handgeschreven exemplaren bewaard gebleven, vaak rijkelijk geïllustreerd, wat wijst op brede verspreiding en belangstelling. Door de eeuwen heen bleef het invloedrijk en is het door moderne onderzoekers opgevat als een van de vroegste vormen van een feministisch of proto-feministisch betoog in de Europese literatuur. Hedendaagse historici en literatuurwetenschappers gebruiken Christine's boek om inzicht te krijgen in middeleeuwse opvattingen over gender, opvoeding en retoriek.

Waarom het nog steeds belangrijk is

Le Livre de la Cité des Dames blijft relevant omdat het een vroeg en duidelijk voorbeeld is van een systematische verdediging van vrouwen tegen culturele laster. Christine de Pizan toont al in de vroege vijftiende eeuw hoe cultuur, literatuur en onderwijs bijdragen aan het vormen van genderbeelden — en hoe die beelden bestreden kunnen worden met argumenten, voorbeelden en verbeelding. Haar pleidooi voor onderwijs en eerherstel van vrouwen stemt nog steeds aan tot discussie en inspiratie in studies over gender, literatuur en educatie.

Verder lezen

• Zoek naar moderne uitgaven met inleiding en aantekeningen om historische context en vertaalkeuzes beter te begrijpen.
• Onderzoeken naar middeleeuwse manuscripten tonen vaak mooi geïllustreerde exemplaren die inzicht geven in hoe lezers het werk in verschillende tijden waardeerden.

Zoek op letter