Costa Concordia: cruiseschip en de scheepsramp bij Isola del Giglio (2012)

De scheepsramp bij Isola del Giglio (2012)

Op 13 januari 2012 liep de Costa Concordiagrond gelopen en raakte gedeeltelijk gezonken langs de westkust van Italië, vlak bij Isola del Giglio. Het schip had aan boord ongeveer 4.200 passagiers en bemanningsleden. Door de aanvaring met ondiepten ontstond een scheur in de romp waardoor meerdere machinekamers en kajuiten snel volliepen.

De evacuatie verliep chaotisch: reddingsboten konden niet altijd direct te water worden gelaten, communicatie was op sommige plekken gebrekkig en veel passagiers moesten op het gangboord of gedeeltelijk boven water afwachten op hulp. In totaal vielen bij de ramp 32 dodelijke slachtoffers; daarnaast raakten tientallen mensen gewond en veel reizigers werden tijdelijk ontheemd. Het precieze aantal vermisten en gewonden veranderde in de dagen en weken na het ongeluk door voortdurende zoek- en bergingsacties.

Kapitein Francesco Schettino stond in het middelpunt van de kritiek: hij week af van de geplande koers om het schip dicht langs de kust te laten passeren (een zogenoemde "salute") en hij verliet het schip voordat de evacuatie was voltooid. Schettino werd later schuldig bevonden aan onder andere dood door schuld, het veroorzaken van schipbreuk en het verlaten van een schip in nood, en in 2015 veroordeeld tot een lange gevangenisstraf.

Redding, berging en nasleep

De reddingsoperatie betrof lokale hulpdiensten, maritieme reddingsdiensten, marineschepen en talloze vrijwilligers. Na de ramp startte een omvangrijke bergingsoperatie die internationaal aandacht trok vanwege de technische complexiteit en de milieu- en veiligheidsrisico's.

• In september 2013 werd een wereldwijde bergingsoperatie afgerond waarbij het schip met een zogeheten "parbuckling"-operatie grotendeels rechtgezet werd — een van de grootste bergingsoperaties ooit uitgevoerd aan een gezonken cruiseschip.
• In juli 2014 werd het gerepareerde bergingsgebied gebruikt om het schip te refloaten en vervolgens werd Costa Concordia naar de haven van Genua gesleept, waar het schip werd ontmanteld en gesloopt.

De kosten van de berging, sloop en compensaties liepen op tot honderden miljoenen euro's, inclusief claims van passagiers, acties van verzekeraars en kosten voor verwijdering van het schip en mogelijke milieucompensatie.

Juridische gevolgen en veranderingen in de branche

De ramp leidde tot meerdere strafrechtelijke onderzoeken en civiele procedures. Naast de veroordeling van kapitein Schettino waren er onderzoeken naar beslissingen van bemanning en de rol van de rederij. Ook werden regels en procedures voor veiligheid en evacuatie binnen de cruisebranche en bij nationale autoriteiten aangescherpt:

• Versterking van veiligheidsprocedures bij noodgevallen, strak toezicht op musters en evacuatieroutes en aandacht voor snelheid van communicatie naar passagiers.
• Strengere controles op het varen dicht bij kustlijnen en op het risico van afwijkingen van geprogrammeerde routes zonder duidelijke autorisatie.
• Verbeterde coördinatie tussen operators, lokale autoriteiten en internationale maritieme instanties.

De ramp van de Costa Concordia blijft een van de meest besproken maritieme ongelukken van de 21ste eeuw vanwege de combinatie van menselijke fouten, technische uitdagingen en de omvangrijke bergingsoperatie die erop volgde. De zaak heeft blijvende impact gehad op veiligheidsnormen binnen de cruisewereld en op de manier waarop rederijen omgaan met rampenplanning en passagiersveiligheid.