Wat vandaag de dag de Onafhankelijkheid van Argentinië wordt genoemd, vond plaats op 9 juli 1816. Dat gebeurde door het Congres van Tucumán. In werkelijkheid verklaarden de congresleden die in Tucumán bijeen waren, de onafhankelijkheid van de Verenigde Provincies van Zuid-Amerika. Dit is vandaag de dag nog steeds een van de wettelijke benamingen van de Argentijnse Republiek. De Federale Liga Provincies, waren in oorlog met de Verenigde Provincies. Zij werden niet toegelaten tot het Congres. Veel provincies uit Opper-Peru waren op het Congres.
De onafhankelijkheid begon met de meirevolutie van 1810.
Achtergrond en oorzaken
De onafhankelijkheidsbeweging in het gebied van het vroegere Vicerrein van de Río de la Plata ontstond vanuit politieke onrust in Spanje (de Napoleontische oorlogen) en lokale onvrede over het koloniale bestuur. De meirevolutie van 1810 markeerde het begin van een proces waarin lokale bestuursorganen de macht overnamen en stappen zetten naar volledige autonomie.
Het Congres van Tucumán
Het Congres van Tucumán kwam bijeen in de noordwestelijke stad San Miguel de Tucumán met afgevaardigden uit verschillende provincies van de Verenigde Provincies van Zuid-Amerika en ook uit sommige gebieden van Opper-Peru (het tegenwoordige Bolivia). De Federale Liga onder leiding van José Gervasio Artigas, die streefde naar grotere provinciale autonomie, stuurde geen of werd niet toegelaten afgevaardigden; dit weerspiegelt de diepe politieke scheiding tussen centralistische (unitaire) en federalistische stromingen die de nieuwe staat vanaf het begin zou kenmerken.
Tijdens de zittingen werd de Acta de la Independencia aangenomen: een formele verklaring waarin werd gesteld dat de Verenigde Provincies van Zuid-Amerika onafhankelijk waren van de Spaanse Kroon en van alle andere buitenlandse overheersing. Deze handeling zette een duidelijk politiek streep onder het koloniale verleden en gaf de onafhankelijkheidsstrijd een wettelijk en symbolisch fundament.
Belangrijke gevolgen
- De verklaring van 9 juli werd een centraal nationaal symbool; in Argentinië wordt deze datum jaarlijks als Onafhankelijkheidsdag gevierd.
- De interne verdeeldheid tussen centralisten en federalisten leidde in de decennia na 1816 tot aanhoudende politieke conflicten en burgeroorlogen, die pas geleidelijk werden beslecht met latere grondwetsherzieningen en nationale eenwording.
- Internationale erkenning van de nieuwe staat liet nog enige tijd op zich wachten; militair-politieke consolidatie en diplomatieke erkenning waren een langzaam proces in de jaren daarna.
Nalatenschap en herdenking
Het gebouw waar het Congres bijeenkwam, de Casa Histórica de la Independencia in San Miguel de Tucumán, is bewaard gebleven als nationaal historisch monument en bezoekerscentrum. De datum 9 juli blijft een belangrijke feestdag in Argentinië: er vinden officiële plechtigheden, parades en culturele evenementen plaats ter herdenking van de onafhankelijkheidsverklaring.
Samengevat markeerde het Congres van Tucumán van 1816 een beslissend politiek moment: het was de formele doorbraak naar onafhankelijkheid voor de Verenigde Provincies van Zuid-Amerika, maar ook het begin van een lange periode van interne strijd over de vorm en organisatie van het nieuwe land.
