Ogdoad van Hermopolis: acht godheden in de Egyptische scheppingsmythe

Ogdoad van Hermopolis: ontdek de acht godheden van de Egyptische scheppingsmythe — kikkers en slangen, chaos, balans en het mysterie van de schepping.

In de Egyptische mythologie vormen de Ogdoad een groep van acht oer-godheden die vooral in Hermopolis (het Oud-Egyptische Khmunu, het moderne El-Ashmunein) werden aanbeden. De term „Ogdoad” komt uit het Grieks en betekent letterlijk „acht”. In Egyptische voorstellingen werden de leden van de Ogdoad vaak als mensen met dierhoofden afgebeeld — de mannelijke figuren met kikkerkoppen en de vrouwelijke met slangenkoppen — maar soms ook gewoon als kikkers en slangen. Zij horen thuis in de kosmologie van de scheppingsmythe van Hermopolis.

Samenstelling en symboliek

De Ogdoad bestaan uit vier man-vrouwparen, waarbij elk paar een basaal, kosmisch principe personifieert. De paren zijn:

• Nun en Naunet — het oerwater, de oeroceaan;
• Amun en Amaunet — verborgenheid of onzichtbaarheid (het verborgene, het potentieel);
• Heh en Hauhet — eeuwigheid, oneindigheid of talloosheid;
• Kek en Kauket — duisternis en obscuriteit.

Het man-vrouwpaar symboliseert balans en vruchtbaarheid: de eenheid van tegengestelden die samen potentiële scheppingskracht (de mogelijkheid van vorm) in zich draagt. Samen vertegenwoordigden deze krachten het chaotische, ongestructureerde voorbestaan van de wereld.

De Hermopolitanische scheppingsmythe

Volgens het Hermopolitanische scheppingsverhaal bestond er vóór de schepping alleen een donkere, waterige chaos (het Nun). In die chaos waren de krachten van de Ogdoad actief. Door hun samenspel ontstond uiteindelijk het kiemplantje of de „primeval mound” (de benben), of een kosmisch ei of lotus waaruit later de zon en de scheppende god (in verschillende versies Atum of een lokale zonnegod) voortkwamen. Op die manier verklaren de Ogdoad de overgang van chaos naar orde, van ongevormdheid naar een scheppend heelal.

Cultus, regionale varianten en syncretisme

De Ogdoad waren met name verbonden aan Hermopolis (Khmunu). Egyptische steden hanteerden vaak verschillende scheppingsmythen: zo is de Heliopolitanische traditie met de Ennead (rond On/Heliopolis) een andere belangrijke scheppingslijn. Mythen en godheden gingen echter vaak in elkaar over; daarmee ontstond syncretisme. Oudere egyptologen zoals E. A. Wallis Budge suggereerden dat bepaalde leden van de Ogdoad — vooral Kek en Kauket — ooit verbonden waren met andere regionale godheden zoals Khnum, Satet en Hapi (Nijlgoden van Abu/Elephantine) en mogelijk ook met Sobek. Zulke koppelingen weerspiegelen de vaak flexibele aard van het oude Egyptische religieuze systeem, waarbij lokale tradities elkaar beïnvloedden en godheden soms samensmolten of eigenschappen van elkaar overnamen.

Iconografie en posteriore betekenis

Iconografisch worden de mannelijke Ogdoad vaak als kikkervormig weergegeven en de vrouwelijke als slangachtig: kikkers en slangen waren in de Egyptische verbeelding symbolen van vruchtbaarheid, transformatie en, in het geval van slangen, een verbondenheid met het ondergrondse en het onzichtbare. In teksten als de Coffin Texts en het Boek van de Doden verschijnen soms verwijzingen naar de oer-krachten waartoe de Ogdoad behoren.

Gedurende de geschiedenis van het oude Egypte bleef het idee van oerprincipes en het overwonnen van chaos belangrijk. De Ogdoad zelf bleven vooral regionaal van belang, maar hun rol als personificaties van de oer-elementen bleef van invloed op bredere theologische en literaire tradities.

Belang en interpretatie

Samengevat vertegenwoordigen de Ogdoad de fundamentele, ongevormde krachten waaruit de geordende wereld is ontstaan: water (Nun), het verborgen of niet-geopenbaarde (Amun), het oneindige (Heh) en de duisternis (Kek). Ze zijn minder antropomorf en meer abstract dan veel andere Egyptische goden: hun functie is minder die van persoonlijke beschermers en meer die van kosmische principes die het raamwerk van de schepping vormen.

De Hermopolitanische Ogdoad bieden daardoor een waardevol inkijkje in hoe de oude Egyptenaren dachten over oorsprong, evenwicht en de overgang van chaos naar orde — een thema dat door vrijwel alle belangrijke Egyptische religieuze tradities heen terugkeert.

Opmerkingen: sommige details en interpretaties (zoals de verbindingen met specifieke Nijlgoden) zijn deels gebaseerd op vroegere egyptologische hypothesen en op regionale varianten van mythen; verschillende bronnen kunnen hierover uiteenlopende accenten leggen.

Zoek op letter