Een realityserie is een televisiegenre dat zogenaamd ongescripte gebeurtenissen en niet-acteurs in beeld brengt. Het doel varieert: documenteren van alledaagse situaties, aanbieden van spelvormen of creëren van vermakelijke conflicten. Hoewel de term vaak verwijst naar populaire formats uit de 21e eeuw, kent televisie al decennialang programma's met een vergelijkbare inslag.

Wat is een realityserie?

In essentie toont een realityserie mensen in situaties die grotendeels laten zien wat er gebeurt in plaats van een fictief scenario met professionele acteurs. Producties claimen dat inhoud 'echt' is: de deelnemers reageren zoals zij dat zouden doen buiten de set. Tegelijk bestaan er verschillen tussen pure observatie en formats waarin gebeurtenissen worden gestuurd of versterkt. Voor een korte algemene toelichting zie uitleg en voorbeelden.

Kenmerken en subgenres

  • Competitie- en spelshows: deelnemers strijden om prijzen of status, vaak met eliminaties en uitdagingen.
  • Observational/documentaire-achtige series: richten zich op werk, gezin of beroep met minimaal ingrijpen van de makers.
  • Constructed reality: situaties of relaties worden gecreëerd of aangemoedigd door producenten om drama te genereren, vergelijkbaar met sommige vormen van vermakelijke formats.
  • Surveillance-achtige formats: bewoners in een afgesloten huis of omgeving, zoals bij bekende formats als Big Brother.

Subgenres overlappen vaak; een serie kan spel-elementen combineren met documentairestijl en gescripte momenten. Casting en montagetechnieken bepalen in sterke mate de toon en het narratief.

Productiepraktijk is cruciaal om te begrijpen wat kijkers zien. Makers gebruiken selectieprocessen, regie-instructies en montage om verhaallijnen te benadrukken. Dit leidt tot termen als "geconstrueerde realiteit" of "geproduceerde authenticiteit". Kritieken op deze werkwijze bespreken de grens tussen authentieke weergave en geregisseerde scènes; meer achtergrond hierover is te vinden via kritische analyse.

Historisch gezien vond het type programma zijn weg naar massamedium in verschillende golven: vroege observaties en docu-series na de Tweede Wereldoorlog, experimentele formats in de jaren tachtig en negentig, en een explosieve wereldwijde verspreiding vanaf circa 2000. Technologische ontwikkelingen, realitysterren en commerciële successen maakten het genre aantrekkelijk voor zenders en streamingdiensten.

Belangrijke aandachtspunten zijn ethiek, privacy van deelnemers, en de invloed op sociale normen. Sommige realityseries lanceerden deelnemers tot beroemdheid en veranderden carrières; andere roepen vragen op over de manier waarop beeldvorming en competitie het publiek beïnvloeden. Voor aanvullende bronnen en voorbeelden zie ook uitleg en voorbeelden en bekende formats.