Riquet met de pluk (Frans: Riquet à la houppe) is een sprookje van Charles Perrault. Het werd voor het eerst gepubliceerd in Parijs in 1697 door Claude Barbin in Histoires ou contes du temps passé, een verzameling van sprookjes van Perrault. Het verhaal draait om een lelijke maar verstandige prins — vaak afgebeeld als kabouter of dwerg — en een beeldschone maar domme prinses. Riquet schenkt haar zijn verstand op voorwaarde dat zij zijn bruid wordt; door wederzijdse liefde veranderen beiden uiteindelijk: zij wordt verstandig en hij verschijnt als knapper. Het verhaal is geen volksverhaal maar een literair sprookje en bevat motieven die doen denken aan de mythe van Cupido en Psyche en aan Beauty and the Beast.

Inhoud

  • Een prinsje met een opvallende kuif (de "pluk") heeft bij zijn geboorte het geschenk van verstand gekregen.
  • Een prinses, eveneens van adel, is uitzonderlijk mooi maar heeft weinig verstand en zoekt gezelschap zonder inzicht.
  • Riquet biedt aan haar verstand te schenken als zij belooft met hem te trouwen; aanvankelijk wijst zij dit af.
  • Door sluwheid of betovering weet Riquet de prinses uiteindelijk tot liefde te brengen; als zij van hem gaat houden, wordt haar verstand gegeven en verandert tevens Riquets uiterlijk ten goede.
  • Het verhaal eindigt met hun huwelijk en de boodschap dat liefde en verstand elkaar kunnen aanvullen en veranderen.

Motieven en thema's

Belangrijke thema's in het sprookje zijn de verhouding tussen schoonheid en verstand, transformatie door liefde en het idee van geschenken of gaven die iemands lot bepalen. Perrault speelt met de verwachting dat uiterlijke schoonheid automatisch deugd of wijsheid betekent; hij keert dat om door te laten zien dat innerlijke kwaliteiten en wederzijdse keuze bepalend zijn voor een duurzame verbintenis. Daarnaast is er het motief van de 'gave bij geboorte' en van onderhandelingen over huwelijk en wederkerigheid.

Herkomst en invloed

Het verhaal is typisch voor de literaire traditie van de 17e eeuw, waarin auteurs in salons en literaire kringen sprookjes schreven met morele en maatschappijkritische ondertonen. Daarom wordt het niet beschouwd als afkomstig uit de mondelinge volksvertelling, maar als een bedacht en gecomponeerd conte de fées. Perrault plaatst zijn sprookjes vaak in een moralerende context, en Riquet met de pluk sluit aan bij die praktijk.

Vergelijkbare verhalen

Er bestaan oudere en soortgelijke vertellingen die dezelfde motieven gebruiken. Vermeldenswaardig zijn onder andere Catherine Bernard's versie in haar roman Inès du Cordoue (1695) en Marie-Jeanne Lhéritier's verhaal "Ricdin-Ricdon". Ook Giambattista Basile behandelt verwante thema's in "Lo Cattenaccio" uit de Pentamerone. Deze overeenkomsten tonen aan dat Perrault putte uit een bredere Europese traditie van verhalen over transformatie, liefde en morele beproevingen.

Invloedrijk element

Perraults benadering — literair gepolijste sprookjes met een duidelijke moraal — heeft een grote invloed gehad op latere schrijvers en op de manier waarop sprookjes werden verzameld, bewerkt en opnieuw verteld. Riquet met de pluk wordt nog steeds besproken in studies over gender, schoonheid en macht in klassieke sprookjes, omdat het verhaal vragen oproept over vrijwilligheid, beloning en de voorwaarden waaronder verandering plaatsvindt.