Barbarijse leeuw (Panthera leo leo) — uitgestorven Noord-Afrikaanse leeuw
Leer over de uitgestorven Barbarijse leeuw (Panthera leo leo): de Noord-Afrikaanse atlasleeuw van Marokko tot Egypte, met geschiedenis en oorzaken van zijn verdwijning.
De Barbarijse leeuw (Panthera leo leo) was een lokale groep leeuwen die nu in het wild is uitgestorven volgens de IUCN. De Barbarijse leeuw werd ook wel de atlasleeuw en de nubische leeuw genoemd. Het was een lokale groep, of misschien ondersoort, van de leeuw. Hij leefde vroeger in Noord-Afrika, van Marokko tot Egypte.
Verspreiding en leefgebied
Historisch kwam de Barbarijse leeuw voor in verschillende typen landschap in Noord-Afrika: bergachtige gebieden (zoals het Atlasgebergte), open steppe, halfwoestijn en riviergebieden. De soort stond bekend om zijn vermogen zich aan te passen aan diverse omstandigheden, maar de beschikbare prooien en geschikte leefgebieden werden met de tijd steeds schaarser.
Uiterlijke kenmerken
De Barbarijse leeuw werd vaak beschreven als relatief groot en robuust. Mannetjes vielen op door een weelderige, soms donkere manen die ver over de schouders en soms de buik kon reiken — een uiterlijk dat leidde tot de bijnaam atlasleeuw. Omdat beschrijvingen uit historische bronnen en oude jachtverslagen variëren, is het lastig om een volledig betrouwbaar, eenduidig beeld van de fysieke kenmerken te schetsen.
Oorzaken van uitsterven in het wild
De achteruitgang en uiteindelijk het verdwijnen van de Barbarijse leeuw uit de vrije natuur is veroorzaakt door een combinatie van factoren:
- Intensieve jacht, zowel door lokale bevolking als door Europese jagers en koloniale autoriteiten.
- Verlies en versnippering van leefgebied door uitbreiding van veeteelt, landbouw en menselijke bewoning.
- Afnemende aantallen wilde prooidieren door overbejaging en habitatverlies, waardoor voedselbronnen opdroogden.
- Conflict met mensen: leeuwen werden gedood om vee te beschermen.
- Mogelijke ziekten en verstoring door domesticatie en contact met gedomesticeerde dieren.
De laatste betrouwbare waarnemingen in het wild dateren uit het begin tot midden van de 20e eeuw; daarna stierf de populatie in Noord-Afrika geleidelijk uit.
Relatie met andere leeuwen en nakomelingen in gevangenschap
Taxonomisch en genetisch is de positie van de Barbarijse leeuw onderwerp van discussie geweest. Moderne genetische onderzoeken tonen aan dat de Noord-Afrikaanse leeuwen nauwe verwantschap vertonen met sommige andere westelijke en Aziatische leeuwen, waarbij de Aziatische leeuw (bijv. in Gir, India) als een van de dichtst levende wilde verwanten wordt gezien. Toch is het moeilijk om met historische monsters en moderne dieren in gevangenschap exact vast te stellen welke individuele lineages puur Barbarijs waren.
Er bestaan in dierentuinen en privécollecties dieren die worden aangeduid als «Barbarijse leeuwen» en die mogelijk afstammen van leeuwen die in Noord-Afrika gevangen werden of afkomstig zijn uit vroegere koninklijke collecties (bijvoorbeeld uit Marokko). Genetische analyses laten vaak gemengde afstamming zien, waardoor zuiverheid van dergelijke lijnen onzeker is. Dit bemoeilijkt zowel conservatie- als eventuele herintroductieplannen.
Culturele betekenis
De leeuw speelde een belangrijke rol in de cultuur en symboliek van Noord-Afrikaanse samenlevingen door de eeuwen heen. Afbeeldingen van leeuwen verschijnen in oude rotstekeningen, iconografie van mediterrane beschavingen en in wapens en monumenten. In latere eeuwen werden leeuwen ook gehouden door vorsten en gebruiken ze als statussymbool.
Conservering en toekomst
Omdat de Barbarijse leeuw in het wild verdwenen is, richten huidige conservatie-inspanningen zich op het behoud van bestaande leeuwenpopulaties elders, het voorkomen van soortverdwijning in Afrika en Azië, en onderzoek naar genetische verwantschap. Voor mogelijke herintroductie zouden eerst heldere genetische gegevens en voldoende geschikt, beschermbaar leefgebied noodzakelijk zijn — iets dat momenteel niet voor handen is in grote delen van het historische verspreidingsgebied.
Belangrijke lessen: het verlies van de Barbarijse leeuw illustreert hoe jacht, habitatverlies en mens-dierconflicten samen tot lokaal uitsterven kunnen leiden. Bewaring van grote roofdieren vereist beschermde gebieden, herstel van prooidierpopulaties, en samenwerking met lokale gemeenschappen om menselijke belangen en natuurbehoud in balans te brengen.
Uiterlijk en gedrag
De Barbarijse leeuw was groot en zwaar. Mannetjes wogen ongeveer 190 tot 230 kilogram en vrouwtjes ongeveer 150 tot 190 kilogram. Mannelijke leeuwen zouden ongeveer 2,7 tot 3,4 meter lang zijn en vrouwtjes ongeveer 2,1 tot 2,7 meter. Sommige wetenschappers vinden deze afmetingen en gewichten te groot. Deze wetenschappers denken dat de Barbarijse leeuw waarschijnlijk even groot is als de leeuwen in Oost-Afrika.
De plaatsen waar de Barbarijse leeuw leefde hadden niet veel prooi. Deze leeuwen leefden daarom niet in troepen. De belangrijkste dieren waarop ze in het Atlasgebergte jaagden waren het Barbarijse hert en de gazelle. De leeuwen aten ook koeien en schapen van mensen.
Deze leeuwen leefden alleen, of in paren. Het vrouwtje van de Barbarijse leeuw voedde haar jongen op tot ze volwassen waren. Dit duurde ongeveer twee jaar. Daarna verlieten de welpen hun moeder.
Vragen en antwoorden
V: Wat is de Barbarijse leeuw?
A: De Barbarijse leeuw is een nu uitgestorven lokale groep, of misschien ondersoort, van leeuwen die vroeger in Noord-Afrika leefden.
V: Wat zijn enkele andere namen voor de Barbarijse leeuw?
A: De Barbarijse leeuw werd ook wel de atlasleeuw en de nubische leeuw genoemd.
V: Komt de Barbarijse leeuw nog steeds in het wild voor?
A: Nee, de Barbarijse leeuw is volgens de IUCN in het wild uitgestorven.
V: Waar leefde de Barbarijse leeuw vroeger?
A: De Barbarijse leeuw leefde vroeger in Noord-Afrika, van Marokko tot Egypte.
V: Wat is er uniek aan de Barbarijse leeuw?
A: De Barbarijse leeuw was een relatief kleine leeuwensoort die bekend stond om zijn dikke zwarte manen.
V: Waarom is de Barbarijse leeuw uitgestorven?
A: De exacte reden voor hun uitsterven is onzeker, maar men denkt dat habitatverlies, de jacht en het vangen van jonge leeuwen voor Romeinse arena's hebben bijgedragen aan hun achteruitgang.
V: Zijn er nog Barbarijse leeuwen in gevangenschap?
A: Er wordt aangenomen dat er nog enkele Barbarijse leeuwen in gevangenschap leven, maar deze zijn niet raszuiver en bezitten niet alle fysieke kenmerken van de oorspronkelijke ondersoort.
Zoek in de encyclopedie