Overzicht

De uitdrukking "two wrongs make a right" verschijnt vaak in gesprekken over moraal en retoriek. Letterlijk stelt zij dat twee foutieve handelingen samen een juiste uitkomst zouden rechtvaardigen. In tegenstellende vorm wordt meestal gezegd: "two wrongs don't make a right", een spreekwoord dat betoogt dat het onjuist is om onrecht met onrecht te beantwoorden. Beide formuleringen fungeren als korte morele oordelen die in veel talen en culturen terugkomen.

Logische en retorische aard

Als argumentatie wordt het idee dat twee fouten samen een juiste daad opleveren vaak beschouwd als een drogreden van relevantie. Een typische variant is het afleiden van toestemming voor eigen wangedrag op basis van het wangedrag van een ander. Deze strategie valt onder de categorie tu quoque of weerspiegelende verdediging; meer algemene analyses vinden zich onder het begrip drogreden. Literatuur over argumentatieleer bespreekt waarom zo'n reactie weinig zegt over de morele of juridische rechtvaardiging van de tweede daad; zie ook bronnen over relevantie en argumentatie.

Geschiedenis en taalgebruik

De negatieve vorm — dat twee fouten geen goed maken — wordt al eeuwenlang gebruikt als spreekwoordelijke morele richtlijn. Als spreekwoord is het kort en gemakkelijk toepasbaar in alledaagse gesprekken en in morele berispingen. Voor een beknopte encyclopedische uitleg van de spreekwoordelijke behandeling kan men refereren naar algemene naslagwerken over gezegden.

Voorbeelden en toepassingen

  • Persoon A beschuldigt Persoon B van liegen; Persoon B reageert door te benadrukken dat Persoon A eerder ook gelogen heeft — dit is een klassieke "two wrongs"-reactie.
  • In discussie over plagiaat: het kopiëren van andermans werk om de vermeende diefstal van eigen werk te wreken is moreel problematisch, ook al was het oorspronkelijke handelen onjuist.
  • Soms voert men vergelding aan als afschrikking of herstel; zulke pragmatische overwegingen vergen aparte ethische en juridische analyse en maken de eenvoudige slogan niet per se waar.

Aandachtspunten en onderscheidingen

Belangrijke onderscheidingen zijn: het verschil tussen beschrijving en rechtvaardiging (het feit dat mensen vaak wreken betekent niet dat wreken moreel juist is), en het verschil tussen vergelding en zelfverdediging (zelfverdediging kan in sommige morele en juridische kaders acceptabel zijn zonder de slogan te ondersteunen). In argumentatie is het zinvol om te onderscheiden of een verwijzing naar andermans fout bedoeld is als verklaring, excuus of afleiding van verantwoordelijkheid.

Samenvattend: de uitdrukking is praktisch en expressief, maar als logisch argument zwak tenzij ondersteund door aanvullende morele of juridische gronden. Voor een kritische beoordeling is het nuttig te onderzoeken welk doel de verwijzing naar een eerdere fout dient: verlichting, waarschuwing, of rede om eigen gedrag goed te keuren.