Vicekoninkrijk Peru (Virreinato del Perú): Spaans koloniaal bestuur sinds 1542

Ontdek het Vicekoninkrijk Peru (Virreinato del Perú): Spaans koloniaal bestuur sinds 1542, bestuur vanuit Lima — geschiedenis, macht en koloniale invloed.

Het Viceroyalty van Peru (in het Spaans Virreinato del Perú) was een Spaans koloniaal administratief district dat in 1542 werd opgericht en oorspronkelijk het grootste deel van het door Spanje geregeerde Zuid-Amerika omvatte. Het werd bestuurd vanuit de hoofdstad Lima.

Oprichting en geografische reikwijdte

Het vicekoninkrijk werd in het midden van de 16e eeuw ingesteld door de Spaanse kroon om de hébben verkregen gebieden van het voormalige Incarijk te centraliseren en te besturen. Aanvankelijk omvatte het vrijwel het gehele Spaanse Zuid-Amerika — inclusief het huidige Peru, Bolivia (toen vaak aangeduid als Opper-Peru), Ecuador, Chili, Argentinië, Paraguay en delen van Colombia en Uruguay — maar door latere herindelingen en nieuwe vicekoninkrijken (zoals het Vicekoninkrijk van Río de la Plata in 1776) nam het grondgebied geleidelijk af.

Bestuur en administratie

Als vertegenwoordiger van de koning stond een viceroy aan het hoofd van het bestuur. Onder hem fungeerden hogere gerechtshoven (audiencias), gouverneurs, corregidores en later door de Bourbons ingevoerde intendants. Het Spaanse bureaucratische systeem combineerde civiel, militair en gerechtelijk gezag en probeerde fiscale inning, ordehandhaving en handelsregulering centraal te houden. Belangrijke instituten waarmee de handel en migratie werden geregeld waren onder andere de Casa de Contratación en het konvooistelsel (de flota).

Economie en arbeidsorganisaties

De economie van het vicekoninkrijk was grotendeels gericht op winning en export van natuurlijke rijkdommen. De ontdekking van grote zilvermijnen, met name in Potosí (nu in Bolivia), maakte het gebied economisch zeer belangrijk voor Spanje. De winning van edelmetalen werd gesteund door:

• mijnbouwtechnologie en de introductie van amalgamatietechnieken;
• mijnarbeidssystemen zoals de door de Spanjaarden aangepaste Inca-mita, waarbij inheemse gemeenschappen arbeid moesten leveren;
• grote landbouwbedrijven (haciendas) en plantages, vaak gebaseerd op halfgedwongen arbeid van inheemse bevolkingsgroepen en Afrikaanse slaven.

De economische structuur leidde tot sterke regionale specialisatie en een afhankelijkheid van export van grondstoffen naar Spanje.

Maatschappij en cultuur

De koloniale samenleving was hiërarchisch en etnisch gelaagd. Gebruikelijke categorieën waren:

• peninsulares (in Spanje geboren Europeanen);
• criollos (in de Amerika’s geboren mensen van Europese afkomst);
• mestizos, zumbos en andere gemengde groepen;
• inheemse volkeren (met hun eigen gemeenschappen en vormen van bestuur die deels in stand bleven);
• africkse slaven en hun nakomelingen.

De katholieke kerk speelde een centrale rol bij de evangelisatie, onderwijs en bestuur, en bouwde kloosters, kerken en universiteiten (zoals de Universiteit van San Marcos in Lima). Een nieuwe koloniale cultuur ontstond door vermenging van Europese, inheemse en Afrikaanse tradities — zichtbaar in taal, religieuze feesten, architectuur en ambachtelijke tradities.

Hervormingen en het verval van het Spaanse gezag

Gedurende de 18e eeuw voerde de Spaanse kroon, onder de Bourbons, hervormingen door om administratie en belastinginning te moderniseren en de koninklijke controle te versterken. Voorbeelden zijn de invoering van intendants, een nauwere controle op handel en pogingen om zwarte handel tegen te gaan. Die maatregelen veroorzaakten economische en politieke spanningen, vooral onder de criollo-elite.

In het begin van de 19e eeuw verspreidden ideeën over onafhankelijkheid zich door Latijns‑Amerika. Opstanden en militaire campagnes leidden tot de geleidelijke ontbinding van het vicekoninkrijk: José de San Martín verklaarde de onafhankelijkheid van Peru in 1821 en met de militaire beslissingen van Simón Bolívar en de Slag van Ayacucho (1824) kwam een einde aan de Spaanse militaire macht in het gebied.

Erfgoed en betekenis

Het vicekoninkrijk Peru liet een omvangrijk materieel en immaterieel erfgoed na: steden als Lima en Cusco met koloniale architectuur, talloze kerken en kloosters, latifundia-structuren, en een blijvende culturele vermenging. Tegelijkertijd waren de sociale ongelijkheden, de uitbuiting van inheemse bevolkingsgroepen en de milieueffecten van intensieve mijnbouw blijvende nalatenschappen die invloed hebben gehad op de politieke en sociale ontwikkeling van de onafhankelijke landen die uit het vicekoninkrijk voortkwamen.

Het bestuderen van het Vicekoninkrijk van Peru is essentieel om te begrijpen hoe koloniale instituties, economieën en sociale verhoudingen de moderne geschiedenis van Zuid‑Amerika hebben gevormd.

Geschiedenis

In 1542 stichtten de Spanjaarden het Viceroyalty of New Castilla, dat kort daarna het Viceroyalty of Peru zou worden genoemd. In 1544 benoemde de Heilige Roomse Keizer Karel V (Koning Karel I van Spanje) Blasco Núñez Vela tot eerste onderkoning van Peru, maar het onderkoningschap werd pas georganiseerd met de komst van onderkoning Francisco de Toledo in 1572.

Francisco de Toledo, "een van de grote bestuurders van de mensheid", stelde de inquisitie in en creëerde wetten die zowel voor Indianen als Spanjaarden golden. Zo brak hij de macht van de encomenderos en verminderde hij het oude systeem van gedwongen inheemse arbeid. Hij verbeterde de veiligheid in het onderkoningdom met vestingwerken, bruggen en la Armada del Mar del Sur (de Zuidelijke Vloot) tegen de piraten.

Het Amazonebekken en enkele grote gebieden in de buurt werden sinds het Verdrag van Tordesillas beschouwd als Spaans grondgebied. Maar dit verdrag betekende niet veel in de tijd dat Spanje Portugal controleerde (1580 - 1640).

De eerste Jezuïetenreductie om de inheemse bevolking te bekeren en te "civiliseren" werd in 1609 gesticht, maar sommige gebieden werden bezet door Brazilianen toen de Bandeirantes hun activiteiten in de 17e en 18e eeuw geleidelijk uitbreidden tot een groot deel van het stroomgebied en het aangrenzende Matto Grosso. Deze groepen hadden het voordeel van een afgelegen geografie en toegang tot de rivier vanaf de monding van de Amazone (die zich op Portugees grondgebied bevond) waardoor het voor de Spaanse autoriteiten onmogelijk was hen te controleren. Een beroemde aanval op een Spaanse missie in 1628 resulteerde in de slavernij van 60.000 inheemsen. In feite werden zij na verloop van tijd door de Portugese autoriteiten gebruikt als een zelfbedruipende bezettingsmacht in wat in feite een oorlog van territoriale verovering op laag niveau was. Uiteindelijk werd de realiteit van de situatie erkend met de overdracht van de soevereiniteit over een groot deel van het bekken en de omliggende gebieden aan Portugal in het Verdrag van Madrid van 1750.

 
Locatie van de belangrijkste jezuïetenreducties, met de huidige politieke verdelingen.  


Francisco de Toledo, graaf van Oropesa, onderkoning van Peru  

Zoek op letter