Adrastea of Jupiter XV is de op één na dichtstbijzijnde maan van Jupiter. Zij werd door David C. Jewitt en G. Edward Danielson ontdekt op foto's van de Voyager 2-sonde uit 1979 en kreeg de voorlopige aanduiding S/1979 J 1. In 1983 werd zij officieel genoemd naar de mythologische Adrastea (ook Adrasteia genoemd), een nimf die volgens de klassieke verhalen de jonge Jupiter verzorgde.

Adrastea heeft de bijzondere status dat zij de eerste maan was die werd ontdekt aan de hand van beelden gemaakt door een interplanetair ruimtevaartuig in plaats van via telescopische waarnemingen vanaf de aarde. Dat maakte de ontdekking belangrijk voor de verkenning van het Jupitersysteem en toonde aan hoe nuttig verrekijk- en sondedata zijn voor het opsporen van kleine objecten dicht bij grote planeten.

Kenmerken en uiterlijk

Over Adrastea is weinig bekend omdat de beschikbare opnamen van dichtbij beperkt en van lage resolutie zijn. Enkele algemeen geaccepteerde eigenschappen:

  • Grootte en vorm: Adrastea is een zeer kleine, onregelmatig gevormde maan — naar schatting enkele kilometers tot enkele tientallen kilometers in omvang. Exacte afmetingen zijn onzeker door de beperkte beeldkwaliteit.
  • Oppervlak en samenstelling: het oppervlak is donker en ruig, met veel regolith en puin dat door micrometeorietinslagen wordt opgehoopt. Men gaat uit van een steenachtige samenstelling met een lage albedo, vergelijkbaar met andere binnenste kleine manen van Jupiter.
  • Rotatie: Adrastea draait waarschijnlijk in sessie (getijdegebonden) en houdt steeds dezelfde zijde naar Jupiter gekeerd, zoals gebruikelijk bij kleine satellieten dicht bij hun planeet.

Baan en relatie met de ringen

Adrastea omloopt Jupiter zeer dicht bij de planeet en bevindt zich in of vlakbij de hoofdring (main ring) van Jupiter. Door de nauwe ligging speelt de maan een belangrijke rol bij de dynamiek van de ring:

  • Micrometeorietinslagen op Adrastea slaan stofdeeltjes los die bijdragen aan en onderhoud van Jupiters ring vormen.
  • De zwaartekrachtswerking van zulke binnenste manen helpt de structuur van de ring te beïnvloeden en kan bijdragen aan het bepalen van de randen van de ring.

Waarnemingen en verkenning

De belangrijkste bron van gegevens over Adrastea zijn de Voyager-2-beelden uit 1979. Latere missies, zoals Galileo en ruimtemissies die onderweg het Jupitersysteem passeerden, leverden soms aanvullende waarnemingen, maar gedetailleerde close-ups ontbreken grotendeels. Daardoor blijven veel fysische eigenschappen nog onzeker en zijn verbeterde opnamen of een gerichte verkenningsmissie nodig om preciezere afmetingen, massa en interne structuur vast te stellen.

Naamgeving en mythologie

De maan is vernoemd naar Adrastea (Adrasteia), een figuur uit de Griekse en Romeinse mythologie die vaak geassocieerd wordt met de opvoeding of verzorging van de jonge god Zeus (Jupiter). De naam werd in 1983 officieel toegekend nadat de voorlopige aanduiding S/1979 J 1 was gebruikt.

Samenvattend: Adrastea is een kleine, donkere en onregelmatig gevormde binnenmaan van Jupiter, beroemd als de eerste maan ontdekt met beelden van een interplanetair ruimtevaartuig. Zij speelt een belangrijke rol in de dynamiek van Jupiters ringstelsel, maar veel van haar eigenschappen blijven onzeker vanwege het beperkte aantal en de lage resolutie van beschikbare waarnemingen.