De Communistische Partij van Griekenland (Grieks: Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας; Kommounistikó Kómma Elládas, KKE) is een marxistisch-leninistische politieke partij in Griekenland. Zij werd in 1918 opgericht als de Socialistische Arbeiderspartij van Griekenland (die in november 1924 haar huidige naam kreeg). Het is de oudste politieke partij in de moderne Griekse politiek. De partij speelde een belangrijke rol in het Griekse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en het ledental van de partij was het grootst in het midden van de jaren 1940. Zij nam deel aan de Griekse Burgeroorlog (1946–1949), maar eindigde aan de verliezende kant; in de nasleep daarvan werden veel leden gevangengezet, verbannen of leefden in ballingschap en de partij werd in de daaropvolgende decennia verboden tot 1974.

Oorsprong en ontwikkeling

De KKE ontstond uit de socialistische arbeidersbeweging aan het begin van de 20e eeuw. Na de naamswijziging in 1924 ontwikkelde de partij zich tot de belangrijkste organisatie van de georganiseerde arbeidersbeweging in Griekenland. In de tussenliggende jaren kende de partij periodes van legaliteit en verbod, interne verdeeldheid en herstructurering, mede onder invloed van internationale communistische stromingen en ontwikkelingen binnen de Sovjet-Unie en het Europese communistische veld.

Rol in de Tweede Wereldoorlog en de Burgeroorlog

Tijdens de Duitse en Italiaanse bezetting (1941–1944) speelde de KKE een centrale rol in het verzet. Haar aanhangers organiseerden en ondersteunden verzetsgroepen en massabewegingen tegen de bezetter. Na de bevrijding ontspoorde de situatie in een gewapend conflict tussen verschillende politieke kampen, wat leidde tot de Grieks-Burgeroorlog (1946–1949). De KKE steunde en organiseerde de strijd van de Democratische Republiek Griekenland (de communistische zijde), maar verloor uiteindelijk militair en politiek; dit had langdurige gevolgen voor haar positie in Griekenland.

Verbod, vervolging en legalisatie

Na de burgeroorlog volgde een zware periode van repressie: veel communisten werden geïnterneerd, veroordeeld of vluchtte in ballingschap. De KKE was gedurende meerdere decennia verboden en opereerde grotendeels clandestien of vanuit het buitenland. Pas na de val van de militaire junta in 1974 kon de partij weer openlijk functioneren en deelnemen aan het politieke leven van de derde Griekse republiek.

Ideologie, organisatie en standpunten

De KKE houdt vast aan een marxistisch-leninistische visie en streeft naar een sociaal-economische transformatie in de richting van socialisme en uiteindelijk communisme. De partij legt de nadruk op arbeidersrechten, nationalisatie van belangrijke productiemiddelen, sociale voorzieningen en anti-imperialisme. Ze is kritisch over Europese instellingen en neoliberale beleidsmaatregelen en verzet zich tegen de invloed van militaire allianties waar zij die als contrair aan nationale en sociale belangen beschouwt.

Organisatorisch kent de KKE een centraal geleide structuur met een centraal comité en leidende organen die de koers bepalen. Zij heeft ook een jeugdafdeling, de communistische jeugdbeweging (KNE), en is actief in vakbonden en sociale bewegingen.

Electorale geschiedenis en politieke activiteiten

De KKE heeft sinds haar legalisatie deelgenomen aan parlementsverkiezingen en is regelmatig vertegenwoordigd in het Griekse parlement en soms ook in het Europees Parlement. In 1989 nam de partij deel aan een coalitieregering nadat zij dat jaar een aanzienlijk kiesresultaat behaalde. Gedurende de jaren heeft de KKE zowel als onafhankelijk blok als in diverse samenwerkingsverbanden geopereerd, maar ze heeft vaak een kritische houding aangenomen ten opzichte van veel moderne linkse samenwerkingsprojecten die zij als compromissen met neoliberale of EU-gezinde politiek ziet.

Publicaties en culturele invloed

De KKE publiceert eigen media en kranten om haar standpunten te verspreiden; een van de bekendste publicaties is de dagbladkrant Rizospastis. Verder onderhoudt de partij een brede aanwezigheid in culturele en sociale organisaties, herdenkingen en feestdagen die belangrijk zijn voor de arbeiders- en verzetsgeschiedenis van Griekenland.

Huidige positie

Tegenwoordig blijft de KKE een vaste factor in de Griekse politiek: zij trekt een trouwe aanhang onder arbeiders, vakbondsleden en bepaalde sociale groepen en profileert zich consequent als een alternatief tegen liberale en sociaaldemocratische politiek. Haar invloed varieert met de politieke context en economische omstandigheden, maar haar lang bestaan en deelname aan sleutelgebeurtenissen uit de moderne Griekse geschiedenis maken haar tot een onmiskenbaar onderdeel van het politieke landschap.

Belangrijke elementen:

  • Opgericht in 1918, naam KKE sinds 1924.
  • Belangrijke rol in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.
  • Delen van de partij namen deel aan de Grieks-Burgeroorlog (1946–1949).
  • Verboden na de burgeroorlog, gelegaliseerd in 1974 na de val van de junta.
  • Houdt vast aan marxistisch-leninistische principes en heeft eigen media en jeugdorganisatie.