De Conservatieve Partij (informeel de Tory Party genoemd) is de belangrijkste rechtse politieke partij in het Verenigd Koninkrijk. Hun beleid bevordert meestal het conservatisme en de laatste jaren het libertarisme. Zij zijn de grootste partij in het Lagerhuis na de algemene verkiezingen van 2019 in het Verenigd Koninkrijk, met 365 van de mogelijke 650 zetels.

De partij heeft over het algemeen een liberaal economisch beleid dat de vrije markteconomie bevordert. De partij is een Britse unionist en is tegen Ierse hereniging, Schotse en Welshe onafhankelijkheid, en staat over het algemeen kritisch tegenover decentralisatie.

Na verkiezingen voor het leiderschap in de Conservatieve Partij in juli, augustus en september 2022 werd Liz Truss de leider van de partij. Zij werd op 6 september 2022 bij verstek premier.

Truss kondigde op 20 oktober 2022 haar ontslag aan als premier, na slechts 44 dagen in functie. Dit is de kortste termijn in de Britse politieke geschiedenis.

Geschiedenis in het kort

De Conservatieve Partij heeft wortels in de Tories van de 18e en 19e eeuw. Vaak wordt het begin van de moderne Conservatieven gekoppeld aan Robert Peel en het Tamworth Manifesto van 1834, waarin een meer georganiseerde partijpolitieke aanpak werd neergezet. Sindsdien heeft de partij een centrale rol gespeeld in de Britse politiek, afwisselend aan de macht met de arbeiderspartij (Labour).

Belangrijke periodes in de 20e eeuw zijn onder meer het interbellum, de naoorlogse jaren (waar de partij in verschillende coalities en oppositiesituaties zat) en de langdurige regering van Margaret Thatcher (1979–1990), die het beleid sterk neoliberalere en marktgerichte impulsen gaf. In de 21e eeuw hebben Europese vraagstukken en de Brexit de interne debatten binnen de partij sterk beïnvloed.

Ideologie en beleid

De partij is ideologisch divers maar valt globaal te typeren als centrumrechts tot rechts. Belangrijke elementen zijn:

  • Economisch beleid: de partij ondersteunt doorgaans lagere belastingen, deregulering en een grotere rol voor de vrije markt. Tegelijk zijn er periodes geweest van pragmatisme waarin overheid uitgaven voor publieke diensten werden verdedigd.
  • Sociaal beleid: er is variatie tussen liberaal-conservatieven en meer traditionele of sociaal-conservatieve vleugels. Thema’s als wet en orde, immigratiebeheersing en nationale identiteit krijgen vaak veel aandacht.
  • Constitutionele kwesties: de partij is overwegend unionistisch — zij steunt het behoud van het Verenigd Koninkrijk en is meestal tegen Schotse en Ierse afscheiding.
  • Europa en buitenlandse politiek: euroscepsis is een sterke stroming binnen de partij geweest, culminating in het referendum van 2016 en het uiteindelijke vertrek van het VK uit de EU. Buitenlands beleid legt vaak nadruk op defensie, de special relationship met de VS en handelsrelaties wereldwijd.
  • Milieu en klimaat: de partij heeft in verschillende periodes klimaatdoelstellingen aangenomen, maar interne meningsverschillen bestaan over de snelheid en kosten van maatregelen.

Interne stromingen en organisatie

Binnen de Conservatieve Partij bestaan meerdere stromingen: One Nation Conservatives (meer gematigd en pragmatisch), Thatcheristen/marktliberalen, eurosceptici en sociale conservatieven. Deze verdeeldheid beïnvloedt leiderschap, beleid en campagneprioriteiten.

Organisatorisch wordt de partij geleid door de partijleider en het kabinet wanneer zij aan de macht is. Belangrijke organen zijn onder andere de 1922 Committee (die de achterban van conservatieve parlementariërs vertegenwoordigt) en het partijbureau dat campagnevoering en fondsenwerving coördineert. Het ledenaantal is de afgelopen decennia door schommelingen en neergaande trend beïnvloed, en externe financiering via donateurs speelt een belangrijke rol.

Leiders (recente en belangrijke figuren)

De partij heeft vele prominente leiders gekend. Enkele sleutelpersonen uit de recente geschiedenis zijn:

  • Margaret Thatcher (1979–1990) — hervormingen richting vrije markt en privatisering.
  • John Major (1990–1997) — leiding tijdens vroege jaren 90, diepe interne verdeeldheid over Europa.
  • David Cameron (2005–2016) — moderniseringsprogramma en het referendum over EU-lidmaatschap (2016).
  • Theresa May (2016–2019) — premier tijdens de moeilijke Brexit-onderhandelingen.
  • Boris Johnson (2019–2022) — voerde aan in verkiezing van 2019 en leidde het VK door de afronding van het Brexit-proces.
  • Liz Truss (september–oktober 2022) — kortstondig premier; trad af na economische onrust.
  • Rishi Sunak (sinds oktober 2022) — huidige partijleider en premier, werkt aan herstel van economische stabiliteit en partijimago.

Verkiezingen en huidige positie

Bij de algemene verkiezingen van 2019 behaalde de Conservatieve Partij een ruime meerderheid in het Lagerhuis met 365 zetels. Die zege gaf de partij een duidelijk mandaat om Brexit af te ronden. Sindsdien heeft de partij echter te maken gehad met interne spanningen, wisselende populariteit in opiniepeilingen en uitdagingen bij lokale verkiezingen, vooral in Schotland en steden waar traditionele achterban afneemt.

Uitdagingen en toekomst

Belangrijke uitdagingen voor de partij zijn:

  • Het herstellen van vertrouwen bij kiezers na economische en politieke schokken.
  • Het verenigen van de verschillende interne stromingen rond een samenhangende agenda.
  • Aantrekken van nieuwe leden en moderne campagnetechnieken inzetten om steun in stedelijke en jongere groepen te vergroten.
  • Het uitbouwen van een duurzaam en toekomstgericht economisch en klimaatbeleid dat zowel kiezers als de markten geruststelt.

De Conservatieve Partij blijft een bepalende kracht in de Britse politiek. Hoe zij omgaat met interne verdeeldheid, economische uitdagingen en verschuivende kiezersvoorkeuren zal bepalen of zij haar positie op lange termijn kan behouden of versterken.