John Batman: Grondlegger van Melbourne en het omstreden Batman-akkoord

Ontdek John Batman: grondlegger van Melbourne, zijn rol en het omstreden Batman-akkoord met de Aboriginals — geschiedenis, controverse en nalatenschap samengevat.

John Batman (21 januari 1801 - 6 mei 1839) was een Australische boer en ondernemer die algemeen wordt genoemd als een van de stichtende Europese kolonisten van wat later Melbourne zou worden. Zijn leven en daden zijn zowel onderdeel van de vroege koloniale geschiedenis van Victoria als onderwerp van discussie en controverse vanwege zijn rol bij de onteigening van Aboriginalland en zijn betrokkenheid bij geweld tegen inheemse bevolkingsgroepen.

Vroege leven en activiteiten in Van Diemen's Land

Batman werd geboren in Rosehill, Parramatta (nu een deel van Sydney) en bracht later tijd door in Tasmanië (toen bekend als Van Diemen's Land). In Tasmanië begon hij te boeren op land dat de overheid hem toekende en breidde daar zijn bezittingen uit. In deze periode raakte hij betrokken bij gewelddadige conflicten met Tasmanische Aboriginals; zulke confrontaties waren helaas herkenbaar in de koloniale verovering van grondgebied.

In december 1825 of begin 1826 nam Batman de beruchte bushranger Matthew Brady gevangen, een gebeurtenis die zijn reputatie in de kolonie versterkte.

Port Phillip, de Port Phillip Association en het zogenaamde Batman-akkoord

Omdat de overheid zijn verzoek om grond bij Westernport te krijgen afwees, sloot Batman zich in 1835 aan bij de Port Phillip Association en zeilde hij naar het vasteland aan boord van de schoener Rebecca. De vereniging bestond uit kolonisten die geïnteresseerd waren in het verwerven en koloniseren van land rond Port Phillip Bay.

Tijdens verkenningen met de Port Phillip Association sloot Batman een overeenkomst met een aantal Wurundjeri-mensen die daar woonden. Deze overeenkomst, later bekend geworden als Batman's Treaty, stelde op papier dat de Aboriginals hun gebruiksrechten over bepaalde delen land aan Batman en zijn groep zouden overdragen in ruil voor goederen zoals messen, dekens en meel. Voor de Europese kant leek het een rechtshandeling, maar er zijn belangrijke kanttekeningen:

• De Aboriginalbegrippen van landgebruik en -bezit verschilden fundamenteel van Europese ideeën over verkoop en eigendom; het is waarschijnlijk dat de Wurundjeri de overeenkomst niet op dezelfde manier begrepen als Batman en zijn kompanen.
• De goederen die werden uitgewisseld waren kleinschalig en stonden in geen verhouding tot het permanente verlies van toegang tot land, jachtgebieden en bronnen.
• De koloniale overheid van New South Wales keurde privé-aankopen van land door kolonisten af. Gouverneur Richard Bourke verklaarde uiteindelijk dat alleen de Kroon het recht had om land te verkopen of weg te geven, en dat dergelijke verdragen niet rechtsgeldig waren. Daarmee werd het Batman-akkoord door de overheid niet erkend.

Persoonlijk leven, gezondheid en overlijden

Batman was getrouwd met Elizabeth Callaghan, een veroordeelde die naar de koloniën was gedeporteerd; hun huwelijk leverde zeven dochters en één zoon op. Zijn zoon overleed op jonge leeftijd door verdrinking in de Yarra rivier. Na 1835 verslechterde Batmans gezondheid aanzienlijk en hij scheidde uiteindelijk van Elizabeth. In zijn laatste levensmaanden zou hij — naar sommige bronnen — medische zorg en ondersteuning hebben gekregen van lokale Aboriginals.

Hij overleed op 6 mei 1839. Zijn graf bevindt zich op de Fawkner Cemetery, een begraafplaats vernoemd naar de collega-kolonist John Pascoe Fawkner, en er is ook een gedenkteken op de Old Melbourne Cemetery.

Nalatenschap en controverse

Batman wordt vaak genoemd in de vroege geschiedenis van Melbourne: de stad droeg kort de naam "Batmania" in 1835, naar hem genoemd. Tegelijkertijd is zijn nalatenschap omstreden. Voorstanders zien hem als een van de Europese pioniers die bijdroegen aan de vestiging van een belangrijke stad; tegenstanders wijzen op zijn rol in landtoe-eigening, zijn betrokkenheid bij conflicten met inheemse bevolkingsgroepen en op het feit dat zijn zogenoemde verdrag onrechtmatig en niet-representatief was voor de bedoelingen of het begrip van de Wurundjeri.

In recentere jaren is er veel debat geweest over hoe figuren als Batman in het publieke geheugen moeten worden voorgesteld: sommige standbeelden en plaatsnamen zijn bekritiseerd of opnieuw beoordeeld in het licht van de impact van kolonisatie op Aboriginalgemeenschappen.

Foutieve of twijfelachtige beweringen

De in het oorspronkelijke artikel genoemde bewering dat Batman deelnam aan de Commonwealth Games in 1823 is onjuist. De Commonwealth Games bestonden in die vorm toen niet; dergelijke sportevenementen hebben geen relatie met Batman.

Een moderne atleet, Daniel Batman, werd soms aangeduid als een nazaat van John Batman. Relaties tussen hedendaagse personen en vroegkoloniale figuren kunnen ingewikkeld en niet altijd eenduidig aantoonbaar zijn; in bronnen worden dergelijke verwantschappen soms genoemd maar ook ter discussie gesteld.

Kort overzicht

• Geboren: Rosehill, Parramatta (vermeld in bronnen als 21 januari 1801).
• Belangrijke rol: Lid van de Port Phillip Association; betrokken bij de vroege Europese vestiging rond Port Phillip Bay.
• Batman-akkoord: Privé-overeenkomst met Wurundjeri-mensen die later door de koloniale overheid werd verworpen.
• Nalatenschap: Zowel herinnerd als stichterlijk figuur als bekritiseerd vanwege zijn rol in onteigening en conflicten met Aboriginals.

Zoek op letter