De Academy Award for Best Animated Feature is een prijs voor de beste animatiefilm. Hij wordt elk jaar uitgereikt door de Academy of Motion Picture Arts and Sciences. De Academy Awards, of Oscars, zijn de oudste en meest bekende filmprijzen. De categorie voor beste animatiefilm werd ingesteld in 2001 en voor het eerst toegekend tijdens de prijsuitreiking in 2002; de eerste winnaar was Shrek.
Criteria en geschiktheid
Om in aanmerking te komen gelden enkele vaste voorwaarden:
- De film moet de status van speelfilm hebben: een minimale speelduur van 40 minuten.
- De productie moet hoofdzakelijk geanimeerd zijn; de Academy heeft nadere regels over de verhouding animatie ten opzichte van live-action.
- De film moet voldoen aan de gebruikelijke Oscar-kwalificaties rond distributie en vertoning (zoals een gereguleerde bioscooprelease), volgens de door de Academy vastgestelde regels voor dat jaar.
Nominatie- en stemprocedure
De nominaties worden door leden van de Academy's Short Films and Feature Animation Branch voorgedragen. Voor de uiteindelijke stemronde mogen in veel gevallen alle stemgerechtigde leden van de Academy hun stem uitbrengen op de genomineerde films. De Academy heeft in de loop der jaren ook shortlist- en stemwijzigingen ingevoerd om het proces aan te passen aan het groeiende aantal animatiefilms wereldwijd.
Opmerkelijke winnaars en trends
- De prijs erkent animatie in al haar vormen: computeranimatie, handgetekende animatie en stop-motion zijn allemaal meermalen genomineerd en bekroond.
- Studio's als Pixar, Disney en DreamWorks hebben veel nominaties en overwinningen behaald. Bekende winnaars en publieksfavorieten zijn onder andere Shrek, Finding Nemo, The Incredibles, Ratatouille, WALL‑E, Up, Toy Story 3, Frozen, Inside Out en Coco.
- Internationale producties hebben ook succes gehad; de categorie biedt ruimte voor niet‑Engelstalige en buitenlandse animatiefilms om internationale erkenning te krijgen.
Controverses en discussie
Sinds de invoering van de prijs is er regelmatig debat geweest over zaken als:
- Welke films als 'animatie' moeten worden beschouwd wanneer ze grote hoeveelheden live‑action bevatten.
- De verhouding tussen commerciële, grootschalige producties en kleinere, artistieke films — sommige critici vinden dat populaire studiofilms de categorie domineren.
- Besproken uitsluitingen: er zijn momenten geweest waarop zeer geprezen films (bijvoorbeeld The LEGO Movie) niet werden genomineerd, wat publieke discussie en kritiek op het nomineringssysteem veroorzaakte.
Invloed en betekenis
De Oscar voor beste animatiefilm heeft de zichtbaarheid van animatie als volwaardige filmkunst vergroot. Een nominatie of overwinning kan de commerciële prestaties en distributiemogelijkheden van een film internationaal versterken en helpt bij de erkenning van animatiemakers en -studio's als belangrijke spelers in de filmindustrie.
De Golden Globes en de BAFTA Awards hebben het voorbeeld van de Academy gevolgd en reiken sindsdien vergelijkbare prijzen voor animatie uit, waardoor animatiefilms op meerdere grote podia erkenning krijgen.