The Secret of NIMH is een animatiefilm geregisseerd door Don Bluth en uitgebracht door zijn studio United Artists in 1982. De film was gebaseerd op het kinderboek Mrs. Frisby and the Rats of NIMH van Robert C. O'Brien. (De naam van het hoofdpersonage werd veranderd in "Brisby", zodat het publiek de klank niet zou aannemen voor het Frisbee-speeltje). Bluth begon aan het idee om deze film te maken na onenigheid met Disney over The Fox and the Hound. Daarvoor werkte hij aan de vorige Disney tekenfilm die ook over muizen ging: The Rescuers. Later maakte hij nog een animatiefilm over muizen, An American Tail, die uitkwam in 1986.
Achtergrond en productie
The Secret of NIMH ontstond in een periode waarin Don Bluth en een groep voormalige Disney‑animators een eigen, onafhankelijke koers wilden varen. De film valt op door een donkerdere en serieuzere toon dan veel familievriendelijke tekenfilms uit die tijd: zowel qua sfeer als qua visuele stijl is er veel aandacht voor gedetailleerde achtergronden, dramatische belichting en vloeiende animatie. Deze keuzes droegen bij aan de film als onderscheidende, artistieke productie buiten het reguliere Disney‑landschap.
De titel verwijst naar NIMH (National Institute of Mental Health), het instituut waar in het verhaal dierenexperimenteel onderzoek ondergingen. In zowel boek als film vormt de wetenschap achter de experimentele behandeling van de ratten de aanleiding voor de bijzondere intelligentie en organisatie die zij tonen. Bij de verfilming werden elementen van het boek aangepast voor de dramatische opbouw en voor een filmisch publiek.
Verhaal (kort)
Het verhaal volgt Mrs. Brisby, een jonge moeder (in het boek Mrs. Frisby) die in paniek raakt wanneer de boer de ploeg wil gebruiken en haar woning — en daarmee haar ziekelijke zoontje Timmy — in gevaar komt. Om haar gezin te redden zoekt ze hulp bij een groep uitzonderlijk intelligente ratten die gevlucht zijn uit een onderzoeksinstelling (NIMH). De rats hebben een eigen geheime samenleving en leiderschap, met conflicten tussen behoud van de gemeenschap en wens tot onafhankelijkheid. Thema's als moed, opoffering, ethiek van wetenschappelijk onderzoek en het belang van gemeenschap lopen als rode draden door het verhaal.
Muziek en stemmen
De muziek van de film werd gecomponeerd door Jerry Goldsmith, wiens score bijdroeg aan de soms sinistere, soms ontroerende sfeer. De film bevat stemmen van professionele acteurs en stemmencast die de karakters herkenbaarheid en diepte geven. De combinatie van muziek, geluidseffecten en animatie versterkte de serieuze en volwassen inslag die Don Bluth voor ogen had.
Ontvangst en nalatenschap
Bij uitkomst kende The Secret of NIMH gemengde maar overwegend positieve kritieken, met lof voor de visuele stijl, de volwassen thematiek en de durf om donkere motieven in een animatiefilm te verwerken. De film was geen enorm commercieel succes vergeleken met grote Disney‑hits, maar kreeg al snel een trouwe schare fans en wordt tegenwoordig vaak genoemd als een van de belangrijkste niet‑Disney animatiefilms uit de jaren tachtig.
De film had ook een blijvende invloed op de carrière van Don Bluth: hij bleef werken aan films die een alternatieve, soms nostalgisch‑donkere toon hadden, waaronder An American Tail en latere producties. Er verscheen later (zonder betrokkenheid van Bluth) een direct‑to‑video vervolg, dat door veel critici en fans als minder geslaagd werd beoordeeld.
Verschillen met het boek
Zoals bij veel adaptaties werden elementen uit het oorspronkelijke boek aangepast: personages kregen een iets andere rol of karakterisering, sommige scenes werden samengevoegd of vereenvoudigd en de film legt soms andere accenten in thema en actie om binnen het filmformaat te werken. Liefhebbers van het boek waarderen vaak beide versies — het literair gedetailleerde origineel en de sfeervolle, visueel rijke film — als complementair.
Samenvattend
The Secret of NIMH is een opvallende, artistieke animatiefilm die zich onderscheidt door zijn rijpere thematiek en visuele ambitie. De combinatie van Don Bluths regie, de sfeervolle muziek en de verhalende keuzes maakt de film tot een belangrijk werk in de geschiedenis van de Amerikaanse animatie buiten Disney.