Tories: oorsprong van de Britse Conservatieve Partij (17e–19e eeuw)

Ontdek de oorsprong van de Britse Tories (17e–19e eeuw): van royalistische wortels en parlementaire strijd tot de moderne Conservatieve Partij onder Pitt, Peel en Disraeli.

Tories waren een van de twee grote politieke groeperingen in Engeland en later Groot-Brittannië van het eind van de 17e eeuw tot het begin van de 19e eeuw. Zij vormden de tegenpool van de Whigs en werden gekenmerkt door steun voor de gevestigde monarchie, de Anglicaanse kerk en de belangen van grote landeigenaren en traditionele elites.

Oorsprong en naam

De term "Tory" ontstond in de jaren rond de Popish Plot (1678) en de Exclusion Crisis (1679–1681). Tegenstanders gebruikten de bijnaam spottend voor politici die zich verzetten tegen het uitsluitingsvoorstel om de rooms-katholieke James, hertog van York (later James II), van de troonopvolging uit te sluiten. Mogelijk gaat het woord terug op Ierse woorden als tóraidhe (jager / achtervolger), maar de precieze etymologie is onzeker. In politiek opzicht kwamen de Tories op voor erfelijke monarchie, een sterke koning en terughoudendheid tegenover radicale parlementaire hervormingen.

Politieke uitgangspunten

De Tories waren doorgaans voorstander van:

• de macht en voortbestaan van de koninklijke prerogatieven tegenover een expansief parlement;
• de overwegend Anglicaanse staatskerk als ruggengraat van de politieke orde;
• het behoud van sociale en bestuurlijke stabiliteit en van de belangen van landeigenaren en lokale elites;
• in sommige perioden een relatief soepel standpunt ten opzichte van katholieken, wat hen door hun vijanden het stempel van pro-katholiek opleverde (zonder dat alle Tories zelf katholiek waren).

17e en 18e eeuw: loyalisme en verdachtmaking

In de eerste decennia van hun bestaan (eind 17e — begin 18e eeuw) waren veel Tories intimiderend verbonden met het behoud van de Stuart-dynastie. Na de Glorious Revolution (1688) en de verdrijving van James II kwamen sommige Tories in een lastig parket te staan; een deel sympathiseerde openlijk of stilletjes met het Jacobitisme en steunde latere opstanden (1715, 1745) die streefden naar herstel van de Stuarts. Dit maakte hen in de ogen van de Whigs verdacht als tegenstanders van de nieuwe constitutionele orde.

Herverdeling en de "New Tory Party" (eind 18e — begin 19e eeuw)

Vanaf circa 1780 vond er een duidelijke reorganisatie plaats. Onder invloed van conservatieve ministers en politici die reageerden op de Franse Revolutie en verstoringen in Europa, ontwikkelden de Tories zich tot een meer georganiseerde en parlementair effectieve stroming. Deze periode wordt wel aangeduid als de New Tory Party. Zij stonden doorgaans voor militaire en bestuurlijke stabiliteit, waren tegen hervormingen die de gevestigde orde te snel zouden veranderen en steunden vaak protectionistische maatregelen ter bescherming van landbouw en gevestigde industrieën.

Belangrijke politieke uitdagingen in deze periode waren de oorlogen tegen Napoleontisch Frankrijk, de sociale gevolgen van industrialisatie en meerdere kieshervormingen. De Tories waren vaak sceptisch over algemeen kiesrecht of snelle uitbreiding van het electoraat en bestreden in 1832 grotendeels de hervormingen van het kiesstelsel (Reform Act 1832).

Transformatie naar de Conservatieve Partij

In het begin van de 19e eeuw begon de term "Conservatief" vaker gebruikt te worden als beschrijving van wat voorheen Tory-standpunten waren. William Pitt de Jongere speelde een belangrijke rol in de praktische reorganisatie van de regering en het beleid eind 18e eeuw, terwijl Robert Peel in de vroege 19e eeuw meer rechtstreeks bijdroeg aan de transformatie van partijorganisatie en programma. Peel sprak zich in zijn Tamworth-manifest (1834) uit voor een moderne, gematigde conservatieve politiek, waarmee hij het pad effende naar een nieuwe partijidentiteit.

Onder Peel kwamen ook beleidshervormingen die de traditionele Tory-lijn uitdaagden; het meest sprekende voorbeeld is de intrekking van de Corn Laws (de graanbeschermingsmaatregelen) in 1846, waarmee hij een groot deel van de agrarische basis vervreemdde en leidde tot een splitsing tussen Peel-supporters (Peelites) en protectionistische Tories.

Belangrijke figuren

• William Pitt de Jongere — staatsman die aan het eind van de 18e eeuw lange tijd het kabinet leidde en politiek stabiliteit nastreefde;
• Robert Peel — voerde organisatorische en beleidswijzigingen door die hielpen de partij te moderniseren; hij wordt vaak gezien als schakel naar de Conservatieven;
• Benjamin Disraeli — later in de 19e eeuw was Disraeli van groot belang: hij bouwde een moderne partijidentiteit en ontwikkelde een politiek die de Conservatieven opnieuw sterke electorale steun gaf, onder meer door sociale thema's aan te spreken en het conservatieve gedachtegoed te vernieuwen (Conservatieve Partij op uit de overblijfselen van de New Tory Party).

Nalatenschap

De term Tory bleef in het taalgebruik bestaan en wordt tot op de dag van vandaag informeel gebruikt voor leden en aanhangers van de Britse Conservatieve Partij. Institutioneel en ideologisch legde de Tory-traditie de basis voor conservatisme in Groot-Brittannië: behoud van gevestigde instellingen, voorzichtigheid bij uitbreiding van politieke macht en aandacht voor orde en stabiliteit. De ontwikkeling van de partij van een aristocratische, landbouwnemende fractie tot een moderne volkspartij met industrie- en middenklasse‑aanhang illustreert de aanpassingsvermogen dat nodig was om in veranderende tijden relevant te blijven.

Vragen en antwoorden

V: Wanneer bestonden de Tories in Groot-Brittannië?

V: Wie waren de tegenstanders van de Tories?

V: Wat was het parlement van Engeland?

V: Wanneer werden de Tories deel van het parlement van Groot-Brittannië?

V: Wie waren de oorspronkelijke aanhangers van de Tories?

V: Wie waren de leiders van de New Tory Party?

V: Wie bouwde de moderne Conservatieve Partij op uit de overblijfselen van de New Tory Party?

Zoek op letter