Wond (medisch): definitie, soorten (open/gesloten), oorzaken & behandeling

Alles over wonden: definitie, onderscheid open en gesloten, veelvoorkomende oorzaken en effectieve behandelingstips voor snelle genezing en complicatiepreventie.

In de geneeskunde is een wond een soort lichamelijk letsel waarbij de huid is gescheurd, gesneden of doorboord (een open wond), of waarbij een stomp trauma een kneuzing veroorzaakt (een gesloten wond). In de pathologie betekent het specifiek een scherp letsel dat de lederhuid van de huid beschadigt. Een dodelijke wond is een wond die rechtstreeks tot de dood van het slachtoffer leidt.

Classificatie van wonden

Wonden worden op verschillende manieren ingedeeld, onder meer naar aard, diepte en besmettingsgraad.

• Open wonden: incisie (scherpe snede), lacera­tie (scheur), perforatie (doorboring), abrasie (schuurwond), avulsie (afscheuring) en puncties (prik- of steekwonden).
• Gesloten wonden: contusie (kneuzing), hematoom (bloedophoping onder de huid), crush‑letsels en inwendige laesies zonder huiddoorbreking.
• Naar ernst: oppervlakkig (huidlaesies), diep (betrekking op onderliggende weefsels zoals spieren, pezen, zenuwen) en penetrerend (doordringend in lichaamsholten of organen).
• Naar besmetting: schoon, schoon‑gecontamineerd, gecontamineerd en vies/infectieus.

Veelvoorkomende oorzaken

• Traumatische verwondingen: vallen, snij‑ of steekletsels, verkeersongevallen.
• Medische ingrepen: operaties (chirurgische wonden), injecties, bloedafnames.
• Brandwonden en chemische beschadiging.
• Dieren- en mensenbeten (hoog risico op infectie en soms opraken van tetanus of rabiës).
• Chronische oorzaken: doorligwonden (decubitus), diabetische voetulcera, arteriële of veneuze ulcera.

Complicaties

• Infectie: lokale infectie of systemische verspreiding (sepsis). Tekenen: roodheid, warmte, zwelling, pus, koorts.
• Bloedverlies: bij grote arteriële of veneuze verwondingen kan levensbedreigend bloedverlies optreden.
• Verlies van functie: beschadiging van zenuwen, pezen of gewrichten kan blijvende functiebeperkingen geven.
• Littekens en esthetische schade.
• Chronische niet‑helende wonden bij onderliggende aandoeningen (diabetes, vasculaire ziekte).
• Compartment‑syndroom na ingeklemde of forse weefselschade bij gesloten traumata.

Wondgenezing: fasen

Wondgenezing verloopt globaal in vier fasen:

• Hemostase — direct vasoconstrictie en stolling om bloedverlies te stoppen.
• Ontstekingsfase — opruimen van afvalstoffen en bacteriën door ontstekingscellen; roodheid en zwelling komen voor.
• Proliferatie / granulatieweefsel — aanmaak van nieuw weefsel en bloedvaten, wondcontractie.
• Remodelering — collageenherstructurering en versterking van het litteken over weken tot maanden.

Eerste hulp en algemene behandeling

Directe, correcte eerste hulp verkleint complicaties en verbetert genezing.

• Stel bloedingen veilig: drukverband aanleggen en, indien nodig, elevatie van het aangedane lichaamsdeel. Bij hevig arterieel bloedverlies direct professionele hulp inschakelen.
• Reiniging: spoelen met schoon water of fysiologische zoutoplossing om vuil en verontreiniging te verwijderen. Geen agressieve stoffen inwrijven.
• Bedekken: steriel verband of pleister om besmetting te voorkomen en wondvocht te reguleren.
• Hechten/afsluiten: afhanke­lijk van diepte en locatie kan hechting, nietjes, lijm of secundaire genezing worden gekozen. Hechters worden meestal binnen bepaalde tijdsvensters gezet (bijvoorbeeld binnen 6–12 uur, korter bij vuile wonden).
• Debridement: verwijderen van dood weefsel bij grote of verontreinigde wonden, soms chirurgisch noodzakelijk.
• Analgesie: pijnstilling zoals paracetamol of NSAID's; bij ernstige pijn andere medicatie onder artsenzicht.
• Antibiotica: niet routinematig, maar geïndiceerd bij tekenen van infectie, zeer vervuilde wonden, bij beten of bij patiënten met hoog risico (bijv. diabetes, immunosuppressie).
• Tetanus- en rabiësprofylaxe: beoordelen op basis van immunisatiestatus en soort verwonding. Onvolledige tetanusvaccinatie kan aanleiding geven tot booster of immunoglobuline.
• Specifieke zorg bij gesloten wonden: RICE-principe (rust, ijs, compressie, elevatie) bij contusies en verstuikingen; aandacht voor tekenen van intern letsel of compartimentsyndroom.

Behandeling van speciale wondtypen

• Bijten (mens/animal): groot infectierisico — vaak primair spoelen en medisch beoordelen; meestal antibiotische profylaxe en tetanuscontrole.
• Punctiewonden: kunnen diepere structuren beschadigen of vreemde voorwerpen bevatten; laten beoordelen op hechting, tetanus en mogelijk röntgen/CT.
• Brandwonden: eerste hulp met koeling (koud water), dekking en gespecialiseerde wondzorg afhankelijk van diepte en oppervlakte.
• Chronische wonden: benadering met onderliggende aandoening behandelen, optimale wondbedbereiding, drukvermindering (bij decubitus), gevorderde verbandmaterialen en soms chirurgische ingrepen.

Wanneer direct medische hulp zoeken

• Hevige, niet‑stoppende bloedingen.
• Sterk vuile of door dieren veroorzaakte wonden.
• Diepe wonden, zichtbare botten, pees‑ of zenuwbeschadiging.
• Symptomen van infectie: toenemende pijn, roodheid, zwelling, pus of koorts.
• Wonden bij mensen met diabetes, vaatlijden of verminderde afweer.
• Verdachte inwendige verwonding na trauma (bijv. ademhalingsproblemen, hevige buikpijn, bewustzijnsdaling).

Preventie

• Veilig werken met scherpe instrumenten en beschermende kleding gebruiken.
• Snelle reiniging van kleine wondjes en tijdige vaccinaties (tetanus).
• Goede voetzorg en controle bij diabetespatiënten om ulcera te voorkomen.
• Bij risicogedrag (bijv. agressieve dieren) passende voorzorgsmaatregelen nemen en dierenarts/gezondheidsdiensten raadplegen.

Samengevat: een wond is een beschadiging van weefsel die uiteenloopt van oppervlakkige schaafwond tot levensbedreigende penetrerende verwonding. De juiste eerste hulp, beoordeling door een professional en geschikte vervolgbehandeling bepalen grotendeels het herstel en het risico op complicaties.

Zoek op letter