Yuan-dynastie (1271–1368): Mongoolse heerschappij over China

Yuan-dynastie (1271–1368): de Mongoolse heerschappij van Kublai Khan over China — verovering, bestuur en culturele uitwisseling tot de opkomst van de Ming.

De Yuan-dynastie (1271–1368) was de Mongoolse heerschappij over grote delen van China en Mongolië. Ze werd formeel gesticht door Kublai Khan, een kleinzoon van Genghis Khan, en bracht voor het eerst het hele Chinese grondgebied onder één centrale macht sinds de late Tang- en vroege Song-periodes. Voor de Yuan regeerden de zuidelijke gebieden van China vooral onder de Song-dynastie; na de Yuan kwam de Ming-dynastie.

Oprichting en militaire veroveringen

In 1206 verenigde Genghis Khan de Mongoolse stammen en legde daarmee het fundament van het Mongoolse rijk langs de Onon-rivier en de omliggende steppes. De Mongolen voerden in de loop van de 13e eeuw meerdere campagnes in Noord- en West-China: ze streden tegen de Westelijke Xia (Tanguts) en de Jurchen-Jin-dynastie. De Westelijke Xia werd in 1227 vernietigd tijdens Genghis' campagnes (Genghis stierf datzelfde jaar), en de Jurchen-Jin-dynastie viel in 1234. De veroveringen gingen verder onder latere khans en culmineerden in de volledige verovering van de zuidelijke Song onder leiding van Kublai Khan, die in 1276 grote delen van het zuiden onder controle kreeg en in 1279 de laatste Song-troepen versloeg, waardoor China in 1279 definitief onder Mongoolse heerschappij kwam.

Interne machtsstrijd en stichting van de Yuan

Na de dood van groot-khan Möngke in 1259 ontstond een opvolgingsstrijd binnen de familie (de Toluid-civil war). Zijn broers, onder wie Kublai Khan en zijn broer Ariq Böke, vochten om het leiderschap. Kublai won de machtsstrijd rond 1264 en zette zijn machtsbasis verder uit in China. In 1271 riep hij zijn rijk officieel uit tot het "Da Yuan"-rijk (de Yuan-dynastie), waarmee hij de Mongoolse heerschappij over China institutioneel legitimeerde en zichzelf presenteerde als opvolger in de Chinese dynastieke traditie.

Bestuur, samenleving en economie

De Yuan combineerde Mongoolse militair-politieke structuur met veel instellingen die in China bestonden. De hoofdstad werd verplaatst naar Dadu (Khanbaliq; het huidige Beijing), en Kublai trachtte zowel Mongoolse tradities als Chinese bestuurspraktijken te gebruiken om het rijk te besturen. De Yuan voerden belangrijke hervormingen door, waaronder centraal toezicht via provincies en het gebruik van papiergeld als algemeen betaalmiddel. Ze introduceerden ook het post- (yam) en berijdersysteem over uitgestrekte gebieden.

Een ingrijpend kenmerk van de Yuan was de etnische indeling in de samenleving en het bestuur: Mongolen stonden bovenaan, gevolgd door diverse buitenlanders en centraal-aziatische groepen (vaak aangeduid als Semu), gevolgd door Noord-Chinezen (vooral voormalige Jin-onderdanen) en tenslotte de Zuid-Chinezen (voormalige Song-onderdanen). Deze indeling leidde tot spanningen en discriminatie in ambtenarenbenoemingen en belastingen.

Onder de Yuan namen handel en contacten met het buitenland toe. Buitenlanders en reizigers konden aan het hof verschijnen; het verslag van Marco Polo over zijn verblijf aan het hof van Kublai Khan heeft eeuwenlang in het Westen veel van de kennis over China bepaald. Religieuze tolerantie was relatief groot: boeddhisme, taoïsme, islam en verschillende christelijke stromingen bestonden naast elkaar aan het hof en in de steden.

Neergang en einde van de dynastie

In de 14e eeuw raakte de Yuan-dynastie steeds meer verzwakt door een combinatie van factoren: inefficiënt bestuur, corruptie, economische problemen door overmatige uitgifte van papiergeld, natuurrampen (zoals overstromingen en misoogsten) en aanhoudende belastingdruk op de boerenbevolking. Dit leidde tot wijdverbreide ontevredenheid en lokale opstanden, waarvan de Red-Turbanbeweging één van de meest invloedrijke was.

Vanaf midden jaren 1360 verwierven rebellenleiders zoals Zhu Yuanzhang steeds meer macht. In 1368 werd de Mongoolse macht uit het Chinese hartland verdreven en stichtte Zhu Yuanzhang de Ming-dynastie; de laatste Yuan-keizer vluchtte terug naar Mongolië, waar de Mongoolse heerschappij in beperkte vorm voortleefde als het Northern Yuan-rijk.

Nalatenschap

De Yuan liet een blijvende invloed achter op China en Azië: zij brachten China weer in een groter Euraziatisch netwerk van handel en uitwisseling, introduceerden administratieve en economische instrumenten (zoals wijdverbreid gebruik van papiergeld) en bevorderden culturele uitwisselingen tussen Oost-Azië en Centraal- en West-Azië. Tegelijkertijd vormde hun periode van buitenlands bestuur een breuk in de Chinese dynastieke traditie en riep zij langdurige discussies op over identiteit, bestuur en etnische verhoudingen in China.

• Belangrijke data: 1206 – unificatie van de Mongoolse stammen door Genghis Khan; 1234 – val van de Jin; 1271 – stichting van de Yuan door Kublai Khan; 1279 – voltooiing van de verovering van de Song; 1368 – einde van de Yuan en begin van de Ming-dynastie.
• Belangrijke plaatsen: Dadu (Khanbaliq / het huidige Beijing) als keizerlijke hoofdstad en centrum van politiek en handel.
• Cultuur en contact: grotere handelsroutes, buitenlandse handelslui en reizigers zoals Marco Polo droegen bij aan Europese kennis over China.

Vragen en antwoorden

V: Wie stichtte de Yuan-dynastie?

V: Welk ras was vóór de Yuan-dynastie dominant in Mongolië?

V: Hoe vestigde Genghis Khan zijn heerschappij over Mongolië en China?

V: Wat gebeurde er na de dood van Möngke Khan?

V: Wanneer regeerde de Yuan-dynastie over heel China?

V: Wat is er bekend over China uit het boek van Marco Polo?

Zoek op letter