Jaren 1560: overzicht van gebeurtenissen, wereldleiders, geboorten en doden

Overzicht van 1560: belangrijke gebeurtenissen, machtige wereldleiders, opvallende geboorten en sterfgevallen — compleet jaaroverzicht en historische context.

1 Gebeurtenissen (jaren 1560–1569)

De jaren 1560 vormen een turbulent decennium in Europa en ver daarbuiten. Hieronder volgt een overzicht van belangrijke politieke, militaire en culturele gebeurtenissen die in deze periode plaatsvonden.

• 1560 — Treaty of Edinburgh: het Verdrag van Edinburgh (juli 1560) maakte een einde aan de Franse militaire aanwezigheid in Schotland en versterkte de positie van Engeland en Schotse protestanten. In hetzelfde jaar stierven grote figuren zoals Mary of Guise (regentes van Schotland) en koning Frans II van Frankrijk, waardoor politieke verschuivingen ontstonden.
• 1562 — Begin Franse godsdienstoorlogen: de bloedige gebeurtenissen rond de Massacre of Vassy (1562) luidden een periode van herhaalde conflicten in Frankrijk in tussen katholieken en hugenoten (protestanten).
• 1564 — Culturele verschuivingen: in 1564 overlijdt de Italiaanse kunstenaar Michelangelo (18 februari). In datzelfde jaar worden twee figuren geboren die later van enorme culturele invloed zijn: Galileo Galilei en William Shakespeare (beiden gewoonlijk gedateerd 1564).
• 1565 — Grote Belegering van Malta: de Ottomaanse poging om Malta te veroveren mislukte; de ridders van de Orde van Malta verdedigden het eiland succesvol tijdens één van de bekendste belegeringen van de 16e eeuw.
• 1566 — Beeldenstorm en oplopende onrust in de Nederlanden: in de zomer van 1566 brak de Beeldenstorm uit, een golf van protestantse iconoclasme in de Lage Landen. Dat jaar werden ook het Smeekschrift der Edelen en andere protesten tegen het Spaanse bestuur kenmerkend voor de aanloop naar de Nederlandse Opstand.
• 1566–1567 — Overgang in het Ottomaanse Rijk en pausdom: Sultan Süleyman de Grote stierf in 1566; hij werd opgevolgd door Selim II. In het pausdom stierf paus Pius IV in 1565 waarna Pius V in 1566 paus werd; deze veranderingen beïnvloedden de Europese politiek en religieuze patronen.
• 1567 — Repressie in de Nederlanden: Filips II van Spanje stuurde de hertog van Alva naar de Nederlanden om de opstanden te onderdrukken; dat leidde tot zware repressie en versterkte het verzet.
• 1568 — Begin van de Tachtigjarige Oorlog: 1568 wordt vaak genoemd als het jaar waarin de Nederlandse Opstand (Tachtigjarige Oorlog) effectief begon; een vroeg signaal was de Slag bij Heiligerlee (mei 1568), de eerste militaire confrontatie tussen de opstandelingen en Spaanse troepen.
• 1569 — Union of Lublin en cartografie: in 1569 werd de Unie van Lublin gesloten, waarmee Polen en Litouwen een nauw samengestelde staat (de Pools-Litouwse Gemenebest) vormden. In hetzelfde jaar publiceerde Gerardus Mercator zijn wereldkaart met de Mercator-projectie, een mijlpaal in de cartografie.

1.1 Wereldleiders in de jaren 1560

De volgende lijst geeft een overzicht van invloedrijke staatshoofden en heersers die in de jaren 1560 aan de macht waren of belangrijke politieke veranderingen ondergingen:

• Filips II van Spanje (regeerde 1556–1598) — koning van Spanje en heerser over de Spaanse Nederlanden; centrale figuur in de tegenreactie op protestantisme en opstanden.
• Elizabeth I van Engeland (regeerde 1558–1603) — koningin van Engeland; haar regering is kenmerkend voor de toegenomen Engelse invloed en culturele bloei.
• Karel IX van Frankrijk (regeerde 1560–1574) — werd koning als kind na de dood van Frans II; zijn regering viel samen met de godsdienstoorlogen in Frankrijk.
• Catherine de' Medici — invloedrijke koningin-moeder en regentes in Frankrijk, een bepalende figuur in de Franse politiek tijdens de 1560s.
• Ivan IV (Ivan de Verschrikkelijke) (tsaar van Rusland, regeerde 1547–1584) — voerde verder centraliserende en expansieve politiek in Rusland.
• Süleyman de Grote (Ottomaanse sultan tot 1566) en Selim II (sultan vanaf 1566) — bij Süleymans dood veranderde de leiderschapstijl in het Ottomaanse Rijk.
• Akbar de Grote (Mogolkeizer, regeerde 1556–1605) — breidde het Mogolrijk uit en voerde hervormingen door in India.
• Gustav I (Vasa) van Zweden (overleden 1560) en zijn opvolgers Erik XIV (regeerde 1560–1568) en Johan III (regeerde vanaf 1568) — politieke wisselingen in Scandinavië.
• Longqing-keizer (Ming-China, regeerde 1567–1572) — volgde de Jiajing-keizer op in 1567, een periode met interne hervormingspogingen.
• James VI van Schotland (geboren 1566, koning vanaf 1567) — werd koning als kind na de abdicatie van zijn moeder Mary, Queen of Scots; later (als James I) koning van Engeland.

2 Geboorten (belangrijke figuren uit de jaren 1560)

Enkele bekende personen die in de jaren 1560 geboren werden:

• Francis Bacon (1561) — Engels filosoof, wetenschapper en staatsman; belangrijk voor de ontwikkeling van de empirische methode.
• Galileo Galilei (1564) — Italiaans natuurkundige, wiskundige en astronoom; grondlegger van de moderne experimentele wetenschap.
• William Shakespeare (1564, gedoopt 26 april) — Engels toneelschrijver en dichter; een van de beroemdste schrijvers in de Engelse literatuur.
• Robert Devereux, 2nd Earl of Essex (1565) — Engels edelman en veldheer, later betrokken bij een opstand tegen Elizabeth I.
• James VI en I (1566) — koning van Schotland vanaf 1567 en later (1603) koning van Engeland en Ierland als James I; verenigde de kroon van Engeland en Schotland dynastiek.

3 Doden (belangrijke overledenen in de jaren 1560)

Belangrijke personen die tijdens dit decennium overleden:

• Mary of Guise (overleden 11 juni 1560) — regentes van Schotland en moeder van Maria, queen of Scots; haar dood beïnvloedde de machtsverhoudingen in Schotland.
• Gustav I van Zweden (Gustav Vasa) (overleden 1560) — stichter van de moderne Zweedse monarchie.
• Frans II van Frankrijk (overleden 5 december 1560) — korte regering, waarna Karel IX koning werd.
• Michelangelo Buonarroti (overleden 18 februari 1564) — een van de grootste kunstenaars uit de renaissance (beeldhouwer, schilder, architect, dichter).
• Paus Pius IV (overleden 9 december 1565) — paus gedurende grote delen van de Contrareformatie; gevolgd door paus Pius V.
• Süleyman de Grote (overleden 6 september 1566) — lange en invloedrijke sultan van het Ottomaanse Rijk.

Slotopmerkingen

De jaren 1560 vormen een scharnierperiode: religieuze conflicten, koloniale expansie, ontwikkelingen in wetenschap en cartografie en de opkomst van langdurige oorlogen (zoals de Nederlandse Opstand en de Franse godsdienstoorlogen) markeren dit decennium. Voor wie dieper wil ingaan op afzonderlijke landen, personen of gebeurtenissen zijn er veel gespecialiseerde bronnen beschikbaar.

Zoek op letter