Big Mac-index: definitie en uitleg van koopkracht en wisselkoersen

Big Mac-index: begrijp snel koopkracht en wisselkoersen. Heldere uitleg, voorbeelden en vergelijkingen om onder- of overwaardering van valuta eenvoudig te herkennen.

De Big Mac Index is een economische index die de koopkracht van twee munteenheden vergelijkt. Er wordt gekeken naar hoe duur een Big Mac in verschillende landen is.

Over de Big Mac Index werd voor het eerst geschreven in The Economist magazine in september 1986. Sindsdien wordt de index elk jaar gepubliceerd. De McDonald's Big Mac werd gekozen omdat hij in veel landen over de hele wereld op soortgelijke wijze wordt gemaakt met soortgelijke ingrediënten.

De wisselkoers tussen twee landen kan worden vergeleken door de prijs van een Big Mac in het ene land (in zijn munteenheid) te delen door de prijs van een Big Mac in een ander land (in zijn munteenheid). Deze waarde wordt dan vergeleken met de werkelijke wisselkoers. Als de koers lager is, is de eerste valuta ondergewaardeerd (volgens de theorie van de koopkrachtpariteit (PPP)) ten opzichte van de tweede valuta. Is de koers daarentegen hoger, dan is de eerste munt overgewaardeerd.

Bijvoorbeeld, met cijfers van juli 2008:

Hoe wordt de Big Mac Index berekend?

In het kort:

• Bereken de prijs van een Big Mac in land A in de lokale munteenheid en de prijs in land B in diens munteenheid.
• Impliciete wisselkoers = (Prijs in land A) / (Prijs in land B).
• Vergelijk die impliciete wisselkoers met de werkelijke marktkoers tussen de twee valuta's.

Interpretatie: als de werkelijke wisselkoers hoger is dan de impliciete wisselkoers, betekent dat dat de munt van land A relatief goedkoper is (ondergewaardeerd) ten opzichte van de munt van land B volgens de Big Mac-pariteit. Als de werkelijke wisselkoers lager is dan de impliciete wisselkoers, is de munt van land A relatief duurder (overgewaardeerd).

Voorbeeld (illustratief)

Stel dat een Big Mac in de VS $4 kost en in Land X 20 X-eenheden. De impliciete wisselkoers (X per USD) is dan 20 / 4 = 5 X per USD. Als de werkelijke wisselkoers 7 X per USD is, dan is de munt van Land X volgens de Big Mac Index ondergewaardeerd ten opzichte van de dollar, omdat het volgens de marktwisselkoers meer X nodig is om 1 USD te kopen dan de Big Mac-pariteit aangeeft.

Je kunt ook de procentuele afwijking uitrekenen met:

Afwijking (%) = (Werkelijke wisselkoers − Impliciete wisselkoers) / Impliciete wisselkoers × 100

In het voorbeeld: (7 − 5) / 5 × 100 = 40% → de munt van Land X is ongeveer 40% ondergewaardeerd volgens deze maatstaf.

Varianten en aanpassingen

• Nominale Big Mac Index: vergelijk enkel op basis van prijzen en wisselkoersen.
• GDP-gecorrigeerde Big Mac Index: houdt rekening met inkomensniveau (bijvoorbeeld lagere prijzen in armere landen doordat arbeids- en overige kosten lager zijn).
• Reële Big Mac Index: past aan voor lokale belastingen of andere heffingen die de consumentenprijs beïnvloeden.

Wat maakt de Index nuttig?

• Het is een eenvoudige en intuïtieve manier om snel zicht te krijgen op mogelijke afwijkingen tussen nominale wisselkoersen en koopkrachtpariteit (PPP).
• Wordt vaak gebruikt in media en onderwijs als illustratie van PPP-concepten — kortweg ook wel "burgernomics" genoemd.
• Geeft een eerste indicatie waar valuta mogelijk systematisch onder- of overgewaardeerd zijn.

Beperkingen en kritiek

Hoewel populair en illustratief, heeft de Big Mac Index duidelijke beperkingen:

• Niet alles is internationaal identiek: ingrediënten, portiegrootte, recepten en productiekosten kunnen per land verschillen.
• Lokale belastingen en subsidies: BTW, verkoopbelastingen of subsidies beïnvloeden de consumentenprijs en verschillen sterk tussen landen.
• Niet-verhandelbare kosten: huur, lonen en andere diensten beïnvloeden lokaal de prijs en zijn niet makkelijk te vergelijken.
• Marktstrategieën: McDonald's kan prijsstrategieën voeren die verschillen per markt (kortingen, combinatiemenu's), en in sommige landen zijn er minder filialen waardoor schalenvoordelen ontbreken.
• Beperkte representativiteit: één consumentenartikel (een hamburgertje) is geen volledige representatie van een consumentenmandje of van de hele economie.

Praktische tips bij gebruik

• Gebruik de Big Mac Index als snelle, visuele en pedagogische maatstaf, niet als nauwkeurige voorspeller van toekomstige wisselkoersen.
• Vergelijk meerdere jaren en combineer met andere PPP-maten en macro-economische indicatoren voor een vollediger beeld.
• Houd rekening met lokale belastingen en inkomensverschillen; gebruik waar mogelijk de GDP-gecorrigeerde versie voor eerlijkere vergelijkingen tussen rijke en arme landen.

Samengevat: de Big Mac Index is een toegankelijke en populaire hulpmethode om koopkrachtverschillen en mogelijke valutamismatches te illustreren. Het geeft vaak een goed eerste signaal, maar moet met voorzichtigheid en in combinatie met andere gegevens worden geïnterpreteerd vanwege de genoemde beperkingen.

Vragen en antwoorden

V: Wat is de Big Mac Index?

V: Wanneer werd er voor het eerst over de Big Mac Index geschreven?

V: Waarom werd de McDonald's Big Mac gekozen voor de Big Mac Index?

V: Hoe wordt de wisselkoers tussen twee landen vergeleken met behulp van de Big Mac Index?

V: Wat is de betekenis van de Big Mac-index in verband met de koopkrachtpariteitstheorie?

V: Wanneer wordt de Big Mac-index gepubliceerd?

V: Wat kan er gezegd worden over de wisselkoers tussen twee landen als de waarde verkregen uit de Big Mac Index gelijk is aan de werkelijke wisselkoers?

Zoek op letter