De Japanse jaartelling (年号, nengō, "jaarnaam"), ook bekend als gengō (元号), is een traditioneel kalendersysteem dat begon tijdens de regering van keizer Kōtoku in de 7e eeuw. Deze kalender is in Japan in gebruik sinds het begin van de 8e eeuw.

Betekenis en terminologie

Het nengō/gengō-systeem drukt jaartelling uit met jaarnamen in plaats van alleen getallen. Elke jaartitel bestaat doorgaans uit twee kanji-tekens met een positieve of verheffende betekenis. Het eerste jaar van een nieuwe jaartitel wordt vaak aangeduid met het woord gannen (元年), wat "eerste jaar" betekent. In documenten en kalenders zie je dan bijvoorbeeld 令和元年 (Reiwa gannen) of 令和5年 (Reiwa 5e jaar).

Geschiedenis in het kort

  • Het systeem is afkomstig uit China en werd in Japan overgenomen in de 7e en 8e eeuw. De eerste geregistreerde jaartitel is Taika (645).
  • Tijdens veel periodes in de geschiedenis werden jaartitels relatief vaak gewijzigd; één keizer kon meerdere jaartitels meemaken omdat titels konden veranderen bij bijzondere gebeurtenissen, rampen of politieke hervormingen.
  • Vanaf de modernisering in de late 19e eeuw (Meiji-restauratie) werd de praktijk van één jaartitel per keizer meer gebruikelijk. Sinds de 20e en 21e eeuw geldt in de praktijk dat één keizer één jaartitel krijgt.

Hoe wordt een jaartitel gekozen?

  • De jaartitel wordt gekozen uit klassieke Chinese of Japanse literatuur en bevat positieve, hoopvolle betekenissen.
  • Het selectieproces gebeurt in overleg tussen experts, de regering en het keizerlijk huishouden; de naam wordt officieel aangekondigd wanneer een nieuwe keizer de troon besteigt.
  • Een bekend recent voorbeeld: 令和 (Reiwa), gekozen bij de troonsbestijging van keizer Naruhito in 2019 en ontleend aan de Japanse klassieke poëzieverzameling Man'yōshū.

Huidige en recente voorbeelden

  • Meiji (明治): 1868–1912
  • Taishō (大正): 1912–1926
  • Shōwa (昭和): 1926–1989
  • Heisei (平成): 1989–2019
  • Reiwa (令和): 2019–heden

Gebruik in de praktijk

De gengō-jaartelling wordt nog veel gebruikt in Japan voor officiële documenten, administratieve formulieren, nieuwsberichten en op kalenderpagina's. In internationale contexten of bij wetenschappelijke en historische werken wordt vaak de Gregoriaanse jaartelling naast de gengō gebruikt.

Omrekenen naar de Gregoriaanse kalender

Een eenvoudige formule om een gengō-jaar naar het Gregoriaanse jaar om te rekenen is:

Gregoriaans jaar = startjaar van de jaartitel + (jaarnummer − 1)

Voorbeelden:

  • Reiwa 1 = 2019 (Reiwa startte in 2019)
  • Reiwa 3 = 2019 + (3 − 1) = 2021
  • Heisei 1 = 1989

Let op: bij een jaartitelwissel midden in een kalenderjaar (bijvoorbeeld door overlijden of abdicatie van een keizer) wordt dat kalenderjaar in twee delen verdeeld: het eerste deel draagt de oude jaartitel, het tweede deel de nieuwe. Een actueel voorbeeld is 2019, dat deels Heisei 31 en deels Reiwa 1 was (Reiwa begon op 1 mei 2019).

Praktische tips

  • Op Japanse formulieren staat vaak zowel de gengō-notatie als de Gregoriaanse notatie; controleer welk systeem vereist is bij officiële aanvragen.
  • Bij digitale systemen en databases is het handig zowel het jaartal in Gregoriaanse notatie als de gengō-naam te bewaren om verwarring te voorkomen.
  • Als je jaartallen omrekent, controleer altijd de exacte begindatum van een jaartitel (sommige beginnen niet op 1 januari).

Het nengō/gengō-systeem is daarmee een belangrijk cultureel en administratief element in Japan: historisch diep geworteld, praktisch nog steeds in gebruik, en symbolisch verbonden met de keizerlijke wisseling en nationale identiteit.