Frederik Willem (F. W.) de Klerk (geboren 18 maart 1936 in Johannesburg) is een Zuid-Afrikaanse figuur die wereldwijd bekend werd door zijn rol in de overgang van het apartheidsregime naar een meerderheidsregering. Als Zuid-Afrikaan studeerde hij rechten en werd hij advocaat; zijn juridische achtergrond (zie ook advocatuur) speelde een rol in zijn benadering van staatsrecht en hervormingen. Tijdens zijn studententijd en vroege carrière sloot hij zich aan bij de Nationale Partij, waarlangs hij opklom tot het nationale politieke toneel.
Politieke loopbaan en presidentschap
De Klerk werd leider van de Nationale Partij en was staatshoofd van Zuid-Afrika van 1989 tot 1994. Zijn presidentschap wordt vaak aangeduid als het eindstadium van het door blanke minderheid geregeerde systeem: hij nam maatregelen die leidden tot de ontmanteling van wetten die raciale scheiding formaliseerden. Tijdens die jaren bekleedde hij de hoogste functie van president, waarbij hij zowel binnenlandse als internationale druk moest afwegen.
Einde van de apartheid en Nobelprijs
Een van de belangrijkste momenten in zijn bestuur was de vrijlating van Nelson Mandela en het starten van onderhandelingen met anti-apartheidsleiders. Die onderhandelingen leidden tot de voorbereidingen voor vrije, multiraciale verkiezingen in 1994. Voor hun gezamenlijke inspanningen om een vreedzame overgang mogelijk te maken ontvingen De Klerk en Nelson Mandela in 1993 de Nobelprijs voor de Vrede. De prijs erkende hun bijdrage aan het beëindigen van de apartheid en het instellen van een nieuw politiek bestel.
Periode na het presidentschap
Na de verkiezingen van 1994 nam De Klerk deel aan de Government of National Unity en diende als een van de vice-presidenten tot 1996; hij bleef een publieke rol spelen tot zijn terugtrekking uit actieve politiek in 1997. Zijn latere breuk met de gemoderniseerde opvolger van zijn partij mondde uit in het verlaten van die partij toen plannen ontstonden om te fuseren met het Afrikaans Nationaal Congres in 2004. Persoonlijk was hij eerst getrouwd met Marike Willemse, met wie hij drie kinderen kreeg; in 1998 hertrouwde hij met Elita Georgiades.
Belang en controverse
De beoordeling van De Klerks nalatenschap is gemengd. Internationaal werd hij vaak geprezen voor het vermijden van grootschalig geweld tijdens de machtsoverdracht, maar binnen Zuid-Afrika waren veel reacties ambivalent: sommigen noemden hem een hervormer, anderen zagen hem als iemand die te langzaam en te behoudend handelde in het afbouwen van institutioneel racisme. Zijn optreden en beslissingen blijven onderwerp van historisch en politiek debat.
Kenmerkende feiten
- Geboren in Johannesburg (18 maart 1936).
- Opgeleid als advocaat en actief binnen de Nationale Partij.
- President van Zuid-Afrika (1989–1994) en later vice-president (tot 1996) onder de nieuwe regering.
- Ontving samen met Nelson Mandela de Nobelprijs voor de Vrede voor het proces dat de apartheid beëindigde.
- Vertrek uit partijpolitiek en latere kritiek toen zijn partij in verband zou treden met het ANC.
Wie meer wil weten over specifieke wetten, onderhandelingen of de nasleep van de overgang, kan gespecialiseerde literatuur en archiefmateriaal raadplegen. Voor inleidende biografieën en chronologieën zijn ook algemene naslagwerken en betrouwbare nieuwsbronnen informatief; voor diepgaandere beoordeling van beleid en rechtspraak is academisch onderzoek aan te raden. Zie ook aanvullende bronnen en archiefverwijzingen via informatie over het presidentschap en andere gespecialiseerde verwijzingen.