Ceawlin van Wessex — 6e-eeuwse koning van de Gewisse en Zuid-Engeland

Ontdek Ceawlin van Wessex: 6e-eeuwse koning van de Gewisse, heerser van Zuid-Engeland (560–592) en één van de eerste koningen over alle zuidelijke Engelsen.

Ceawlin (ook gespeld als Ceaulin en Caelin) († 593) was de koning van de Gewisse, ook wel de koning van Wessex genoemd. Hij regeerde van 560 tot 592. Hij was de tweede koning die over alle Engelsen ten zuiden van de rivier de Humber heerste.

Leven en achtergrond

Ceawlin wordt in de vroegmiddeleeuwse bronnen genoemd als lid van de koninklijke familie van de Gewisse, die later bekend zou worden als het koninkrijk Wessex. In de genealogieën van de West-Saksische vorsten wordt hij meestal geplaatst in de opvolging na Cynric, waardoor hij deel uitmaakte van de lijn die zich beriep op een afstamming van de stichter Cerdic. Over zijn persoonlijke leven, geboorteplaats en exacte familiebanden is weinig zeker; veel van wat we weten is afgeleid uit latere kronieken en genealogische lijsten.

Regering en militaire activiteiten

Ceawlin wordt in de bronnen genoemd als een van de machtigere heersers van zijn tijd. De belangrijkste gebeurtenis die aan hem wordt toegeschreven is de overwinning bij Deorham (577). In die slag zouden de West-Saksen onder leiding van Ceawlin drie belangrijke Britse steden hebben veroverd: Bath, Gloucester en Cirencester. Deze overwinning op de Britse koningstroepen opende de Severnvallei voor Angelsaksische expansie en versterkte de positie van Wessex in Midden- en Zuidwest-Engeland.

Tegelijkertijd is het duidelijk dat zijn macht geconcentreerd bleef in het zuidelijke deel van Engeland; autoriteit en invloed over andere koninkrijken waren vaak tijdelijk en afhankelijk van persoonlijke macht en militaire successen. Volgens latere bronnen beschikte Ceawlin over een zodanige overheersing dat hij door sommige kroniekschrijvers als een van de weinige vroege heersers werd gezien die over andere koningen 'superieur gezag' uitoefenden (zie ook de status van bretwalda hieronder).

Neergang en dood

Rond 592 raakte Ceawlin in onmin en werd hij uiteindelijk van de troon verdreven. De Anglo-Saxon Chronicle meldt dat hij werd verdreven door Ceol (soms genoemd als Ceolwulf of Ceol), een lid van de koninklijke familie; de exacte omstandigheden en plaats van zijn verdrijving zijn niet ondubbelzinnig bekend. Sommige latere vermeldingen geven aan dat Ceawlin in 593 stierf, maar de datums in de bronnen lopen uiteen en moeten met voorzichtigheid worden behandeld.

Bretwalda en latere beoordeling

De kerkvader en historicus Bede (in zijn Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum) en de Anglo-Saxon Chronicle vermelden Ceawlin als een van de weinige vroege vorsten die over andere Engelse koningen superioriteit uitoefenden; in later jargon wordt zo'n heerser wel aangeduid met het woord bretwalda. Dit begrip is deels een literaire constructie uit latere eeuwen en moet niet zonder meer gelijkgesteld worden aan een krachtige, centraal georganiseerde monarchie zoals die in de middeleeuwen ontstond. Het geeft wel aan dat Ceawlin in zijn tijd aanzien en invloed had buiten de directe grenzen van Wessex.

Naam en herkomst

De naam Ceawlin verschijnt in verschillende vormen in de bronnen: Ceawlin, Ceaulin, Caelin en in het Oudengels vaak als Cǣwlin. De precieze etymologie is onzeker; verschillende geleerden hebben voorstellen gedaan, variërend van Germanische verklaringen tot invloeden van Keltische (Britse) naamgeving. Omdat schriftelijke vermeldingen pas later zijn opgetekend, blijft de exacte oorsprong van de naam onderwerp van discussie.

Bronnen en historiciteit

• Belangrijkste bronnen: de Anglo-Saxon Chronicle, Bede's Historia Ecclesiastica, en verschillende West-Saksische genealogieën en latere kronieken. Deze bronnen zijn vaak fragmentarisch, geschreven honderden jaren na de gebeurtenissen en beïnvloed door politieke motieven van latere vorsten.
• Archeologie: materiële sporen die direct aan Ceawlin verbonden kunnen worden zijn schaars. Wel ondersteunen plaatsnamen, verdedigingswerken en vindplaatsen algemeen patroon van Angelsaksische expansie in de 6e en 7e eeuw.
• Historische voorzichtigheid: precieze jaartallen, slagvelden en persoonsrelaties zijn in veel gevallen onzeker; veel moderne historici werken daarom met aannames en reconstrueerde chronologieën op basis van fragmentarische literatuur en archeologische gegevens.

Nalatenschap

Ceawlin wordt gezien als een belangrijke vroege figuur in de ontwikkeling van Wessex. Zijn militaire successen, vooral de veroveringen in de Severnvallei, droegen bij aan de territoriale groei van het koninkrijk en legden een basis waarop latere Wessex-koningen konden voortbouwen. De aanduiding als een van de vroegste machthebbers met gezag over meerdere koningen maakte hem tot een referentiepunt in de latere West-Saksische ideologie van vorstelijk gezag.

Aantekeningen voor verder lezen

Wie meer wil weten kan beginnen bij vertalingen en besprekingen van Bede en de Anglo-Saxon Chronicle, en bij moderne inleidingen tot de geschiedenis van de vroege middeleeuwse periode in Engeland. Houd er rekening mee dat interpretaties in de loop der tijd veranderen naarmate nieuwe archeologische vondsten en onderzoeksmethoden beschikbaar komen.

Oorlogsleider en koning

Ceawlin was de zoon van Cynric. Hij wordt vermeld als vechtend naast zijn vader tegen de Bretoenen bij Branbury in 556. Volgens de Angelsaksische kroniek werd Ceawlin in 560 koning van de West-Saksen. Volgens Bede was Ceawlin de tweede koning die over de zuidelijke Engelsen heerste. De informele term voor een koning die over andere koningen heerste was bretwalda. De term komt uit de Angelsaksische kroniek en betekent "Britse heerser". Deze overheersers ontvingen gewoonlijk een schatting van andere Angelsaksische koningen in het zuiden.

In 577 leidde Ceawlin, met zijn zoon Cuthwine, de Gewisse tegen de Britten bij 'Deorham' (Dyrham in Gloucestershire). Naar verluidt doodden zij drie koningen, Coinmail, Condidan en Farinmail. Ceawlin en Cuthwine veroverden Gloucester, Cirencester en Bath. West-Saksen koloniseerden vervolgens de lagere Severn vallei. Het belang van deze overwinning was dat het de West Saxen toegang gaf tot de westelijke zee. Dit verdeelde ook de Britten zodat ze niet langer over land konden communiceren. Maar het was grondgebied dat latere Wessex koningen niet zouden kunnen vasthouden. In 584 versloeg Ceawlin de Britten bij Fethanlea (Oxfordshire), maar zijn bondgenoot Cutha werd daar gedood.

Rond 592 vocht Ceawlin een slag bij Woddesbeorg (of Wodnesbeorg) ook wel Adam's Grave genoemd, ten oosten van Devizes in Wiltshire. Er was een "grote slachting" maar er werd niet gezegd tegen wie hij vocht; Britten of Angelsaksen. Maar door dit verlies werd Ceawlin uit de macht verdreven. Zijn neef Ceol verving hem als koning in 592. Ceawlin stierf in 593. Aan het einde van zijn bewind hadden de Gewisse of West-Saksen het land van Berkshire, Wiltshire, Hampshire en een groot deel van Gloucestershire in handen.

 
Vroege Angelsaksische koninkrijken.  

Zoek op letter