In de grondwet van de Dominicaanse Republiek staat dat het land een presidentiële democratische republiek is. Dit betekent in de praktijk het volgende: het staatshoofd is een president en niet een monarch; de president is tegelijkertijd ook het hoofd van de regering (er is geen premier); en zowel de president, de vice-president als de leden van het nationale parlement worden door het volk gekozen.
Structuur van de regering
De staatsorganisatie berust op de klassieke scheiding der machten:
- Uitvoerende macht: gevormd door de president en de ministerraad. De president voert het staatsbeleid uit, benoemt ministers en vertegenwoordigt het land naar buiten toe.
- Wetgevende macht: het Congres (Congreso Nacional), dat twee kamers heeft: de Senaat (Senado) en de Kamer van Afgevaardigden (Cámara de Diputados). Het Congres maakt wetten, keurt de begroting goed en oefent controle uit op de regering.
- Rechterlijke macht: onafhankelijke rechtbanken die belast zijn met de interpretatie en toepassing van wetten; het hooggerechtshof (Corte Suprema) is het hoogste rechtscollege.
Verkiezingen en ambtstermijnen
De president en de vice-president worden in directe, algemene verkiezingen gekozen voor een termijn van vier jaar. Zij treden aan op een gezamenlijk ticket. Leden van het Congres worden ook rechtstreeks gekozen; de Senaat en de Kamer hebben verschillende kiesmethoden en termijnen volgens de grondwet en de kieswetgeving.
Regels rond herverkiezing en constitutionele voorwaarden zijn in de loop der tijd onderwerp geweest van wijzigingen en rechterlijke uitspraken. Daardoor kunnen de precieze mogelijkheden voor herverkiezing en de interpretatie daarvan variëren naargelang grondwetswijzigingen en juridische uitspraken.
Bevoegdheden en controles
De president beschikt over belangrijke bevoegdheden: het bestuur van het land leiden, het buitenlands beleid bepalen, de strijdkrachten aanvoeren en ministers benoemen. Tegelijk zijn er instituten die toezicht houden en macht kunnen beperken, zoals het Congres (wetgeving, begrotingscontrole) en het rechtssysteem (toetsing aan de grondwet).
Daarnaast bestaan procedures voor parlementaire controle en voor het berechten of afzetten van hoge ambtsdragers bij ernstig wangedrag of schendingen van de grondwet.
Decentralisatie en lokaal bestuur
Op lokaal niveau kent de Dominicaanse Republiek provincies en gemeenten met gekozen besturen: burgemeesters en gemeenteraadsleden hebben taken op het gebied van lokale dienstverlening, ruimtelijke ordening en openbare voorzieningen. Decentralisatie en versterking van lokale overheden zijn terugkerende thema’s in het politieke debat.
Democratische uitdagingen
Hoewel het politieke stelsel formeel democratisch is, worden de daadwerkelijke werking en legitimiteit van de instellingen beïnvloed door kwesties zoals partijpolitieke verhoudingen, transparantie en de bestrijding van corruptie. Hervormingen om de werking van democratische instituties te verbeteren blijven onderdeel van het publieke debat.
