Op 13–14 november 2015 vonden in Parijs en het Stade de France in Saint-Denis, Seine-Saint-Denis, Frankrijk een massale schietpartij en zelfmoordaanslag plaats in de concertzaal Bataclan, en op andere plaatsen. 130 mensen werden gedood. Naar aanleiding hiervan kondigde de Franse president François Hollande de nationale noodtoestand af. In zijn toespraak van 14 november zei Hollande dat 128 mensen waren gedood en nog eens 128 zwaargewond.

In totaal raakten bij de aanslagen meer dan 350 mensen gewond, van wie ongeveer 100 ernstig. Een van de aanslagen vond plaats in het stadion van Parijs tijdens de vriendschappelijke voetbalwedstrijd tussen Frankrijk en Duitsland, een andere in een concertzaal (de Bataclan), en de overige aanvallen waren gericht op drukbezochte cafés en restaurants in de stad. Ten minste zeven daders waren betrokken: zeven werden aangemerkt als zelfmoordterroristen, en één werd door de politie neergeschoten.

Verloop van de aanslagen

  • Rond 21:20 uur (plaatselijke tijd) drongen meerdere schutters de concertzaal Bataclan binnen tijdens een optreden van de band Eagles of Death Metal. De gijzeling en schietpartij duurden ruim twee uur; naar schatting rond de 90 mensen werden daar gedood.
  • In en rond het 10e en 11e arrondissement vielen schietpartijen bij verschillende cafés en restaurants, waarbij tientallen slachtoffers vielen.
  • Bij het Stade de France werden kort na elkaar meerdere explosies gehoord. Drie zelfmoordaanvallers bliezen zich op in de buurt van het stadion terwijl duizenden toeschouwers de wedstrijd bezochten.

Daders en onderzoek

Op 14 november 2015 eiste ISIS de verantwoordelijkheid op voor de aanslagen. De Franse justitie en veiligheidsdiensten startten direct grootschalig onderzoek naar de organisatie, logistiek en connecties van de daders. De operatie leidde onder andere tot een politie-inval in Saint-Denis op 18 november, waarbij de vermoedelijke organisator Abdelhamid Abaaoud werd gedood. Abaaoud werd in veel media als de leider van de aanslagen aangeduid; hij had banden met extremistische groepen in Syrië en België. Andere betrokkenen kwamen uit Frankrijk, België en vermoedelijk uit buurlanden.

Een van de overlevende hoofdverdachten, Salah Abdeslam, werd later op 18 maart 2016 in Brussel aangehouden. Hij werd in Frankrijk terechtgesteld en in juni 2022 door een rechtbank in Parijs veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf voor zijn rol in de aanslagen. Naast individuele arrestaties leidde het onderzoek tot talrijke vervolgingen van personen die logistieke steun, wapens of middelen hadden geleverd.

Nasleep en maatschappelijke impact

  • Noodtoestand en veiligheidsmaatregelen: De Franse regering verlengde en verscherpte de noodtoestand, voerde grenscontroles in en verhoogde de binnenlandse veiligheidsmaatregelen. Er kwam extra inzet van politie en militairen in stedelijke gebieden en bij evenementen.
  • Buitenlandse politiek en militaire acties: Als reactie intensifieerde Frankrijk luchtaanvallen op doelen van ISIS in Syrië en Irak en breidde het internationale veiligheids- en inlichtingenwerk uit.
  • Rechtszaken en herinnering: In de jaren daarna vonden omvangrijke rechtszaken plaats tegen vermeende medeplichtigen; sommige processen liepen in meerdere landen. Jaarlijks worden de slachtoffers herdacht en is er blijvende aandacht voor slachtoffers en nabestaanden.
  • Debat over veiligheid en vrijheden: De aanslagen leidden tot brede maatschappelijke discussies in Frankrijk (en elders) over de balans tussen veiligheid, vrijheden, integratie en terrorismebestrijding.

Feiten samengevat

  • Datum: 13–14 november 2015.
  • Locaties: onder andere Bataclan (concertzaal), cafés en restaurants in de 10e/11e arrondissementen en het Stade de France.
  • Slachtoffers: 130 doden (civiele slachtoffers) en meer dan 350 gewonden, waarvan circa 100 ernstig gewond.
  • Daders: gelieerd aan ISIS; meerdere daders kwamen om het leven, anderen werden gearresteerd en later veroordeeld.
  • Nasleep: afkondiging van de noodtoestand, intensivering van veiligheidsmaatregelen en internationale inzet tegen ISIS.

De aanslagen van november 2015 blijven een van de dodelijkste terreuracties in West-Europa in de 21e eeuw en hebben blijvende gevolgen gehad voor de Franse samenleving, het veiligheidsbeleid en de internationale strijd tegen jihadistische groeperingen.