Frankrijk (
/ˈfræns/ of /ˈfrɑːns/; Franse uitspraak: [fʁɑ̃s]), officieel de Franse Republiek (Frans: République française, Franse uitspraak: [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]), is een land in West-Europa. Naast het Europese vasteland omvat Frankrijk ook meerdere overzeese departementen en gebieden verspreid over de wereld, die deel uitmaken van de staat en waarvan sommige dezelfde wettelijke status hebben als departementen in Europa.
Het Franse vasteland strekt zich uit van de Middellandse Zee tot het Kanaal en de Noordzee, en van de Rijn tot de Atlantische Oceaan. Vanwege de zeszijdige vorm van het grootste deel van het Europese grondgebied wordt Frankrijk vaak L'Hexagone ("De Zeshoek") genoemd. Het landschap is gevarieerd: van de bergketens van de Alpen en de Pyreneeën tot grote rivieren zoals de Seine, Loire, Rhône en Garonne, en uitgestrekte kustlijnen aan zowel de Atlantische Oceaan als de Middellandse Zee.
Bestuur en staatsinrichting
Frankrijk is een unitaire, semi-presidentiële republiek. Het staatshoofd is de president, die rechtstreeks door de bevolking wordt gekozen en brede bevoegdheden heeft op het gebied van buitenlandse politiek en defensie. De regering wordt geleid door de eerste minister (premier), die verantwoordelijk is voor het dagelijkse bestuur en verantwoording aflegt aan het parlement. Dit stelsel — de Vijfde Republiek — werd ingevoerd in 1958 onder leiding van generaal Charles de Gaul om politieke stabiliteit te bevorderen. De fundamenten van de Franse staat en zijn burgerrechten zijn onder meer verwoord in de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger uit 1789.
Geografie en grenzen
Frankrijk grenst (met de klok mee vanuit het noorden) aan België, Luxemburg, Duitsland, Zwitserland, Italië, Monaco, Andorra en Spanje. De overzeese departementen en collectieven van Frankrijk delen landgrenzen met Brazilië en Suriname (grenzend aan Frans Guyana), en met delen van de Nederlandse Antillen (grenzend aan Sint Maarten). Met het Verenigd Koninkrijk is Frankrijk verbonden door de Kanaaltunnel, die onder het Kanaal loopt.
Historisch overzicht
Het gebied dat nu Frankrijk is, kent een lange geschiedenis: van Keltische stammen (de Galliërs) en de Romeinse verovering tot de middeleeuwse koninkrijken en de opkomst van Frankrijk als Europese grootmacht. De Franse Revolutie van 1789 bracht ingrijpende politieke en sociale veranderingen en legde de basis voor moderne burgerrechten en republikeinse waarden. In de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw bouwde Frankrijk een uitgebreid koloniaal rijk op, met grote gebieden in Afrika, Zuidoost-Azië, het Caribisch gebied en in de Stille Oceaan. De twee wereldoorlogen van de 20e eeuw hadden diepgaande invloed op het land; na 1945 begon de periode van dekolonisatie waarin veel kolonies onafhankelijk werden.
Koloniën en overzeese gebieden
In verschillende eeuwen was Frankrijk een van de grootste koloniale machten. In de 17e en 18e eeuw vestigde het voet aan wal in delen van Noord-Amerika; in de 19e en vroege 20e eeuw breidde het zijn invloed uit over grote delen van Noord-, West- en Centraal-Afrika, delen van Zuidoost-Azië en vele eilanden in de Stille Oceaan. Tegenwoordig vormen de overzeese departementen en gebieden — waaronder gebieden als Frans-Guyana, Réunion, Guadeloupe, Martinique en Mayotte — nog altijd deel van de Franse republiek en de Europese Unie (voor sommige van die gebieden).
Demografie en taal
Frankrijk heeft ongeveer 67 miljoen inwoners (met regionale concentraties in en rond grote stedelijke gebieden zoals Parijs, Lyon en Marseille). De officiële taal is Frans, dat ook in vele andere landen een officiële of belangrijke bestuurstaal is. Naast het Frans bestaan er in Frankrijk meerdere regionale talen en dialecten zoals Bretons, Occitaans, Baskisch, Corsicaans en Elzassisch. Frankrijk kent een seculiere staatsinrichting (laïcité) en een diverse bevolking door eeuwen van migratie.
Economische en technologische status
Frankrijk is een ontwikkeld land met een grote en gediversifieerde economie. Belangrijke sectoren zijn diensten (inclusief toerisme en financiën), industrie (lucht- en ruimtevaart, auto-industrie, luxe goederen), landbouw (Frankrijk is een van de grootste agrarische producenten in de EU) en energie. Het land heeft een groot aantal kerncentrales en is binnen de Europese Unie leidend in kernenergieproductie. Frankrijk beschikt daarnaast over een onafhankelijke nucleaire afschrikking en is het EU-land met het grootste aantal actieve kernkoppen.
Cultuur en samenleving
Frankrijk heeft wereldwijd grote culturele invloed op gebied van literatuur, filosofie, kunst, mode, gastronomie, cinema en muziek. Bekende Franse producten en tradities — zoals wijn, kaas, pâtisserie en haute cuisine — maken deel uit van de internationale reputatie van het land. Franse steden en monumenten (zoals Parijs met de Eiffeltoren, het Louvre en historische wijken) trekken jaarlijks miljoenen bezoekers; Frankrijk is een van de meest bezochte landen ter wereld, met voorafgaande jaren ongeveer 82 miljoen buitenlandse bezoekers per jaar.
Internationale betrekkingen
Frankrijk was een van de oprichters van de huidige Europese samenwerking en is een van de eerste leden van de Europese Unie. Het is ook een stichtend lid van de Verenigde Naties en een permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Verder is Frankrijk lid van de Francophonie, de G7, de NAVO en andere multilaterale organisaties. Door zijn geschiedenis en overzeese gebieden heeft Frankrijk een brede geopolitieke invloed, ook buiten Europa.
Feiten en bijzonderheden
- Frankrijk heeft het grootste landoppervlak van de lidstaten van de Europese Unie (inclusief overzeese gebieden is het nog groter).
- De Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger uit 1789 geldt als een van de hoekstenen van moderne democratische en burgerlijke vrijheden.
- Een opvallend historisch curiosum: Lodewijk XIX had een zeer korte, symbolische regeringstijd — ongeveer twintig minuten — toen zijn vader Karel X in juli 1830 afstand deed van de troon tijdens de Julirevolutie.
Frankrijk blijft een land met sterke regionale verschillen, een rijke culturele erfenis en een belangrijke rol in de internationale politiek, economie en wetenschap.
