Samuel Brannan (2 maart 1819 – 5 mei 1889) was een Amerikaanse ondernemer en publicist die een belangrijke rol speelde tijdens de vroege geschiedenis van Californië. Hij was lid van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen en vestigde zich in wat later San Francisco zou worden. Brannan richtte op 9 januari 1847 de eerste krant in San Francisco op, die The California Star heette, en speelde een opvallende rol tijdens de Californische Gold Rush, onder andere door de goudvondst publiekelijk bekend te maken en met zakelijke activiteiten veel te verdienen. Hij wordt vaak genoemd als een van de eerste miljonairs van de Gold Rush.

Vroege activiteiten in Yerba Buena en publicatie

Brannan verhuisde naar Yerba Buena (de latere naam van San Francisco) en probeerde daar een gemeenschap van mormoonse kolonisten op te bouwen. Hij sprak uitgebreid met lokale bewoners en werkte aan praktische voorzieningen: hij hielp bij de bouw van een meelmolen (een installatie voor het malen van graan tot meel) en organiseerde onderwijs in het Engels voor kinderen en volwassenen. In die periode richtte hij ook de krant The California Star op, waarmee hij informatie aan nieuwkomers en kolonisten verspreidde. Later verkocht Brannan de krant aan een vriend; die krant kreeg vervolgens de naam The Daily Alta California.

Contact met Brigham Young en leiderschap in Californië

In juni 1847 reisde Brannan naar Green River in Wyoming om daar een ontmoeting te hebben met Brigham Young, het geestelijk en praktisch hoofd van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Brannan probeerde Young te overtuigen om de mormoonse emigratie naar Californië te laten gaan in plaats van naar het gebied van het Great Basin. Young gaf echter de voorkeur aan de streek die later Utah zou worden en leidde zijn volgelingen daarheen. Brannan keerde onvervuld terug naar Californië en bleef daar lange tijd de belangrijkste mormoonse leider.

Als hoogste kerkelijke vertegenwoordiger in Californië int hij tienden (een vast percentage van iemands inkomen) van de leden. Het is historisch onduidelijk in hoeverre Brannan dat geld doorstuurde naar de leiders in Utah; er bestaan bronnen en beschrijvingen die suggereren dat veel leden stopten met betalen of hun gezinnen verplaatsten naar de Salt Lake Valley, waar de meerderheid van de mormonen zich vestigde.

De Gold Rush: publiciteit en ondernemerschap

Na de ontdekking van goud aan de American River in 1848 speelde Brannan een sleutelrol bij het openbaar maken van de vondst. Een bekende anekdote vertelt dat Brannan door de straten van San Francisco liep met een flesje of een klomp goud en riep dat er goud was gevonden, waardoor veel mannen hun werk lieten liggen en in groten getale naar de rivier trokken. Brannan zelf verdiende niet primair door goud te delven, maar als leverancier: hij kocht voorraden, kleding en gereedschap in en verkocht die tegen hoge prijzen aan de nieuwe goudzoekers. Zijn zakelijke activiteiten omvatten winkelierswerk, vastgoed, transport en publiciteit via zijn krant. Door die handel groeide zijn vermogen snel en verkreeg hij aanzienlijke rijkdom.

Controverse, latere jaren en nalatenschap

Brannans succes leidde ook tot controverse. Zijn combinatie van kerkelijk gezag en commerciële activiteiten wekte argwaan bij sommige medegelovigen en andere inwoners. Daarnaast maakte hij investeringen in onroerend goed en ondernemingen die niet altijd succesvol bleken. Na de eerste gouden jaren ging een groot deel van zijn fortuin verloren door slechte beleggingen, rechtszaken en veranderende marktomstandigheden.

Uiteindelijk stierf Samuel Brannan op 5 mei 1889. Zijn leven laat een gemengd beeld achter: enerzijds een slimme ondernemer en vroege pionier van San Francisco en de Gold Rush, anderzijds een omstreden figuur door de manier waarop hij kerkelijke en zakelijke rollen combineerde. Zijn naam leeft voort in plaatsnamen en in de geschiedenis van Californië als symbool voor de opwinding en de snelle rijkdommen — en risico’s — van de Gold Rush.

Belangrijke feiten in het kort:

  • Geboren: 2 maart 1819.
  • Stichtte The California Star op 9 januari 1847.
  • Speelde een bepalende rol bij het bekendmaken van de goudvondst in 1848 en profiteerde commercieel van de Gold Rush.
  • Behield bestuurlijke invloed als mormoonse vertegenwoordiger in Californië, maar stond later onder verdenking vanwege zijn financiële en kerkelijke praktijken.
  • Overleden: 5 mei 1889.