Het Hooglied, vaak aangeduid als het Hooglied van Salomo of Cantikel der Cantikels, is een kort, lyrisch boek uit de Hebreeuwse Bijbel. In de joodse traditie maakt het deel uit van de vijf megillot en staat het in de Tenach genoemd als onderdeel van de Wijsheidsliteratuur. In christelijke kringen verschijnt het in het Oude Testament en wordt het in verschillende vertalingen meestal aangeduid als Song of Songs of "het lied der liederen". Sommige lezers zien het als een begiftigd voorbeeld van Hebreeuwse poëzie; anderen benadrukken de religieuze of allegorische toepasbaarheid.

Inhoud en literaire kenmerken

Het Hooglied bestaat uit een reeks lyrische scènes en dialogen tussen twee (of meer) geliefden, afgewisseld met korte refreinen en waarnemingen van omstanders. De taal is rijk aan metaforen uit de natuur, zoals bloemen, tuinen, dieren en fruit. De tekst toont kenmerken van oude Hebreeuwse poëzie: beeldspraak, parallelisme en herhaling. De belangrijkste stemmen zijn die van de vrouw, de man en een koor of groep buitenstaanders die het liefdesspel observeert.

Oorsprong, datering en teksten

Traditioneel is het boek toegeschreven aan koning Salomo, maar moderne bijbelwetenschap stelt dat de exacte datering en auteurschap onzeker zijn. Veel geleerden plaatsen de uiteindelijke vorm van het Hooglied op een latere datum dan de Salomontijd, vaak in de periode na de Babylonische ballingschap, hoewel precieze jaartallen variëren. Belangrijke tekstuele getuigen zijn de Masoretische tekst en oude vertalingen; in de Griekse Septuagint komt het voor als Aisma aismatôn, wat in het Nederlands vaak als "Hooglied" wordt weergegeven. Er zijn ook fragmenten gevonden in oude manuscripten die extra licht werpen op varianten en leeswijzen.

Interpretaties en religieuze betekenis

Door de eeuwen heen heeft het Hooglied meerdere interpretatierichtingen gekend. Een letterlijke lezing benadrukt de erotische en menselijke liefde die in poëtische beelden wordt bezongen. Religieuze lezers hebben het boek ook allegorisch geïnterpreteerd: binnen het jodendom lezen velen het als een beeld van de relatie tussen God en Israël, binnen het christendom vaak als een typologie van de band tussen Christus en de Kerk. Middeleeuwse commentatoren, rabbi's en kerkelijke schrijvers leverden uitgebreide allegorische uitleggingen, terwijl moderne lezers soms meer aandacht hebben voor literaire en historische aspecten.

Gebruik en opvallende feiten

  • In de joodse liturgie wordt het Hooglied traditioneel geassocieerd met het feest van Pesach en luidt men het aloud in sommige gemeenschappen.
  • In de christelijke traditie is het boek gebruikt in monastieke lezingen en preken, vooral in verband met mystieke en bruidsmystieke thema's.
  • Het debat tussen letterlijke en allegorische lezing maakt het Hooglied tot een van de meest besproken en bepalende boeken binnen de canon.

Waar meer te vinden

Voor teksten en verdere uitleg kunt u de Hebreeuwse basisversies en standaardvertalingen raadplegen, evenals academische inleidingen en commentaren. Zie de vermelding in de Hebreeuwse Bijbel en de plaatsing in de Tenach. In christelijke ordening is het boek opgenomen in het Oude Testament van de Christelijke traditie en verschijnt het in veel edities van de Bijbel. De Griekse traditie vermeldt het als Aisma in de Septuagint, weergegeven met het oorspronkelijke begrip uit het Grieks "aismata aismatôn". Deze bronnen bieden zowel tekstkritische informatie als historische en theologische duidingen.