Standartenführer — Nazi-rang in SA en SS (1925–1945), gelijk aan kolonel

Standartenführer was een nazipartijrang die zowel bij de S.A. als bij de S.S. werd gebruikt. De rang ontstond in de jaren twintig en werd voor het eerst toegekend in 1925; vanaf 1928 maakte zij deel uit van de vroege, gestandaardiseerde rangen binnen de beweging. Standartenführer werd oorspronkelijk gegeven aan officieren die het bevel voerden over eenheden bekend als Standarten, aanvankelijk veelal formaties van ongeveer driehonderd tot vijfhonderd man.

Geschiedenis en ontwikkeling

In 1929 werd de rang van Standartenführer tijdelijk opgesplitst in twee graden, aangeduid als Standartenführer (I) en Standartenführer (II), als reactie op de snelle groei en interne herstructurering van de organisatie. Dit tweedelige systeem werd in 1930 weer afgeschaft toen de S.A. en de S.S. hun rangsystemen verder uitbreidden en verfijnden. Gedurende de jaren dertig en tijdens het begin van de Tweede Wereldoorlog bleef Standartenführer een veelgebruikte rang in zowel de S.A. als de S.S..

Functie en plaats in de hiërarchie

Functioneel was een Standartenführer doorgaans de commandant van een Standarte (vergelijkbaar met een regiment in conventionele militaire termen) of bekleedde hij hogere staffuncties. In de Waffen-SS werd de rang algemeen beschouwd als equivalent aan een Wehrmacht-Oberst (kolonel). Binnen de rangorde van de SS stond Standartenführer boven de rang van Obersturmbannführer en onder de rang van Oberführer (en volgende hogere commando-rangen zoals Brigadeführer).

Uniform en insignes

Het kenmerkende insigne voor Standartenführer was een enkel eikenblad dat op beide kragen werd gedragen; daarmee was het de eerste van de S.S. en S.A.-rangen die kragendecoraties op beide zijde van de kraag vertoonde. In de loop van de jaren dertig werden uniformen en insignia aangescherpt: vanaf ongeveer 1938 verschenen bij nieuwere SS-uniformen ook schouderbordjes die overeenkwamen met die van een Duitse Oberst, terwijl de eikenblad-kraag insignes behouden werden. Afhankelijk van periode en onderdeel (S.A., Allgemeine-SS, Waffen-SS) bestonden er kleine variaties in kleur, materiaal en afwerking.

Gebruik en betekenis

Standartenführer was zowel een politieke als, bij de Waffen-SS, een operationele rang. In de Algemene-SS en de S.A. werd de titel vooral binnen de partijkaders gebruikt; in de Waffen-SS droegen officieren met deze rang vaak de verantwoordelijkheid voor regimentachtige formaties of dienden zij op hogere stafniveaus. Met de militarisering van delen van de SS in de oorlogsjaren nam de praktische betekenis van de rang als operationeel bevelsniveau toe.

Einde van de rang

Met de nederlaag van nazi-Duitsland in 1945 verdween de rang, samen met het gehele rangen- en organisatiesysteem van de S.A. en S.S. De aanduiding en de bijbehorende symboliek blijven onderwerp van historisch onderzoek en worden in de meeste hedendaagse contexten behandeld als onderdeel van de geschiedenis van het nationaalsocialisme en zijn misdaden.