Sir Syed Ahmed Khan CSI (Urdu.) سر سید احمد خان; (17 oktober 1817 - 27 maart 1898) was een leraar en politicus. Hij was ook een filosoof. Hij was ook een sociaal hervormer. Hij stichtte de school die later Aligarh Moslim Universiteit zou worden.

In 1857 was er een opstand in India. Dit staat bekend als de Eerste Indische Onafhankelijkheidsoorlog. Gedurende deze tijd bleef Sir Syed trouw aan de Britten; hij redde ook vele Europese levens. Na de opstand schreef hij een boek waarin hij zei dat de Britten in feite degenen waren die de opstand veroorzaakten. Om de vraag te beantwoorden of Sir Syed een communitair of een communalist was, moeten we de toespraken en artikelen die hij schreef beoordelen. Een dergelijke toespraak van Sir Syed, die hij in 1888 in Meerut hield, toont duidelijk aan dat Sir Syed zich richtte op argumenten van religieuze fanatici om een gemeenschappelijke alliantie tussen Indiase moslims en Britse christenen te ontwikkelen. Hij zei,

Onze hindoeïstische broeders uit deze provincies verlaten ons en sluiten zich aan bij de Bengalen. Dan moeten we ons verenigen met die natie waarmee we ons kunnen verenigen. Geen enkele Mohammedaan kan zeggen dat de Engelsen niet "People of the Book" (Koranstalige term die verwijst naar Joden, Christenen en Sabianen) zijn. Geen enkele Mohammedaan kan dit ontkennen: dat God heeft gezegd dat geen enkel volk van 'andere religies' 'vrienden' van Mohammedanen kan zijn, behalve 'christenen'. Wie de Koran had gelezen en gelooft, kan weten dat onze natie (moslims) van geen enkel ander volk vriendschap en genegenheid kan verwachten. Op dit moment is onze natie in een slechte staat wat betreft onderwijs en rijkdom, maar God heeft ons het licht van de religie gegeven, en de Koran is aanwezig voor onze begeleiding, die hen (Christenen) en ons (Moslims) heeft verordend om vrienden te zijn"[1].

Hij was ongelukkig met de positie van moslims in India, omdat hun sociale en economische status afnam. Volgens Sir Syed moesten moslims de Britten positief benaderen en hun manier van opvoeden accepteren. Hij wilde de moslims laten profiteren van de Britten. Om deze taak te volbrengen moest hij de samenwerking tussen de moslims en de Britten tot stand brengen. Om dit te doen deed hij de volgende dingen:

  • schreef de trouwe Mohammedanen van India om te bewijzen dat moslims niet ontrouw waren aan de Britten en om de Britten te vragen een einde te maken aan hun vijandigheid.
  • schreef een pamflet "essay over de oorzaken van de Indiase opstand" en wees op de redenen voor de uitbraak van 1857. Dit pamflet werd gratis verspreid onder de Britse ambtenaren.
  • schreef Tabyin-ul-kalam om te wijzen op overeenkomsten tussen de Islam en het Christendom.
  • Oprichting van de British Indian Association

Sir Syed speelde een belangrijke rol in de opvoeding van de moslims in India. Hij deed de volgende dingen om het onderwijs te verbeteren:

  • een tijdschrift oprichten, Tahzib-ul-Akhlaq, dat artikelen bevatte van invloedrijke moslims die het eens waren met Sir Syed's benadering van het onderwijs.
  • richtte in 1863 in Ghazipore de wetenschappelijke vereniging op.
  • Openen van de school in murdabad in 1859
  • Geopende school in Ghazipore in 1864
  • Maakte een commissie om geld in te zamelen voor nieuwe scholen
  • Op 24 mei 1875 werd de Mohammedaanse Anglo Oriëntaalse school in Aligarh opgericht.
  • In 1866 werden Mohammedaanse onderwijsconferenties opgezet om het niveau van het onderwijs te verhogen.

Sir Syed heeft ook het politieke bewustzijn van moslims in het Subcontinent vergroot. Aanvankelijk geloofde hij in de Hindoe-Moslim eenheid, maar later besloot hij tot de twee-natie-theorie. In 1885 werd het Indiase Nationale Congres opgericht. Het beweerde het lichaam te zijn van elke Indiaan, ongeacht zijn godsdienst. Later bleek het echter alleen voor de hindoes te functioneren en probeerde het de moslims uit te roeien. Het Congres stelde drie eisen:

  1. politieke vertegenwoordiging volgens de bevolking. Dit betekende duidelijk een hindoeïstische overheersing, aangezien zij een dominante meerderheid in India waren en Sir Syed zich daartegen verzette.
  2. Benoeming bij de overheid dient te geschieden door middel van competitieve examens. Sir Syed was hiertegen gekant omdat hij wist dat de onderwijsnormen van de Hindoes veel beter waren dan die van de Moslims.
  3. De volgende officiële taal zou het Hindi moeten zijn ter vervanging van het Urdu. Het Urdu had een speciale plaats in de moslimharten en Sir Syed verzette zich daartegen. Deze eis werd door de Britten geaccepteerd.

Sir Syed Ahmed Khan speelde een vitale rol in het verbeteren van de moslimstatus. Hij werkte onvermoeibaar aan het herstel van de betrekkingen tussen de moslims en de Britten. Hij bracht de moslimrevivalentie via de Aligarh-beweging en toonde het belang van onderwijs aan. Hij bracht een idee over de twee-natie theorie en staat daarom bekend als "De Vader van de Pakistaanse Beweging".