Trustschapsraad van de VN (Raad van Toezicht): taken en geschiedenis

Leer de taken, geschiedenis en impact van de VN-Trustschapsraad: waarom ze sinds 1994 niet meer vergadert en welke rol ze speelde bij trustgebieden.

De Raad van Toezicht van de Verenigde Naties (Frans: Le Conseil de tutelle des Nations unies) is een van de zes hoofdonderdelen van de Verenigde Naties. Zijn oorsprong en bevoegdheden zijn vastgelegd in het Handvest van de Verenigde Naties en in de trusteeship‑overeenkomsten die na de Tweede Wereldoorlog werden gesloten. De Raad had tot doel de trustgebieden te besturen in het belang van hun bevolking en om de politieke, economische, sociale en onderwijsmatige ontwikkeling te bevorderen met het oog op zelfstandigheid of onafhankelijkheid. Het laatste trustgebied was Palau, dat in 1994 onafhankelijk werd en tot de Verenigde Naties toetrad. Sindsdien is de Trustschapsraad niet meer bijeen geweest, maar zij bestaat formeel nog steeds als orgaan van de VN en kan desgewenst worden geactiveerd.

Taken en bevoegdheden

De belangrijkste taken van de Raad van Toezicht waren onder meer:

• Toezicht houden op de beheerders van trustgebieden om te verzekeren dat het bestuur gebeurde in het belang van de bewoners.
• Bevorderen van ontwikkeling op politiek, economisch, sociaal en educatief gebied, en het stimuleren van respect voor mensenrechten en fundamentele vrijheden.
• Voorbereiden op zelfbestuur of onafhankelijkheid door ondersteuning van instellingen en politieke ontwikkeling binnen de trustgebieden.
• Ontvangen en behandelen van rapporten van de administrerende mogendheden en periodiek hierover rapporteren aan de Algemene Vergadering en, waar van toepassing, aan de Veiligheidsraad.
• Behandelen van petities en communicatie van de bevolking van de trustgebieden en, indien nodig, het doen van ter plaatse bezoeken of het vragen van aanvullende informatie aan de administrerende macht.

Geschiedenis en verloop

Het trusteeship‑systeem werd na de Tweede Wereldoorlog ingesteld om de overgangen van voormalige mandaat- en koloniale gebieden ordelijk te laten verlopen. In de decennia daarna bereikten de meeste trustgebieden zelfstandigheid of sloten zij overeenkomsten die hun toekomst regelden. Gedurende de Koude Oorlog speelde de Raad een rol in sommige dekolonisatievraagstukken, maar de belangrijkste engine van de wereldwijde dekolonisatie was de Algemene Vergadering en de politieke ontwikkelingen in de betreffende gebieden zelf.

Met de voltooiing van de laatste procedures rond Palau in 1994 werd het trusteeship‑systeem praktisch afgesloten. De Raad heeft sindsdien geen reguliere zittingen meer gehouden; formeel is zij echter niet opgeheven omdat zij een van de zes oorspronkelijke organen van de VN blijft ingevolge het Handvest.

Samenstelling en werking

De samenstelling van de Raad en concrete werkwijzen waren geregeld in het Handvest en in eigen regels. Doorgaans namen zowel de staten die trustgebieden bestuurden als andere lidstaten deel aan de werkzaamheden zolang er trustgebieden bestonden. Het voorzitterschap van de Raad werd roulerend vervuld en de werkzaamheden werden ondersteund door het Secretariaat van de VN.

Huidige status en hervormingsvoorstellen

Hoewel de Raad van Toezicht niet meer actief is sinds 1994, blijft zij juridisch bestaan en kan zij weer bijeenkomen als de Algemene Vergadering of de Veiligheidsraad daartoe besluit of als er weer trustgebieden zouden worden aangemerkt. In de loop der jaren zijn er uiteenlopende voorstellen gedaan om de Raad een nieuwe taak te geven — bijvoorbeeld op het gebied van duurzame ontwikkeling, internationale bestuursthema’s of toezicht op toezichtachtige instrumenten — maar hiervoor bestaat geen breed politiek draagvlak en geen formele hervorming is aangenomen.

Rechtsgrondslag

De bevoegdheden en doelstellingen van het trusteeship‑systeem en van de Raad van Toezicht zijn verankerd in hoofdstuk XII en XIII van het Handvest van de Verenigde Naties. De Raad rapporteerde aan de Algemene Vergadering en werkte nauw samen met andere VN‑organen waar dat nodig was.

Samenvattend: de Raad van Toezicht vervulde een specifieke functie in de dekolonisatieperiode, heeft met succes toezicht gehouden op de overgang van trustgebieden naar zelfstandigheid en is sinds de voltooiing van die taak in 1994 niet meer actief, maar blijft formeel een bestaand VN‑orgaan.

Zoek op letter