Krystyna Janda (1952) — Poolse film- en theateractrice, bekend van Wajda-films
Krystyna Janda — iconische Poolse film- en theateractrice, beroemd om haar hoofdrollen in Andrzej Wajda’s klassiekers 'Man van Marmer' en 'Man van IJzer'.
Krystyna Jolanta Janda (geboren op 18 december 1952, in Starachowice, Polen) is een Poolse film- en theateractrice die vooral bekend is om haar hoofdrollen in verschillende films van de Poolse regisseur Andrzej Wajda, waaronder Man van Marmer (Człowiek z marmuru, 1976) en Man van IJzer (Człowiek z żelazo, 1981).
Vroege leven en opleiding
Janda werd geboren in Starachowice en groeide op in Polen. Ze volgde een professionele opleiding voor acteren aan een nationale toneelacademie in Warschau, waarna ze aan de slag ging op het podium en in de film. Haar stevige theateropleiding legde de basis voor de intensiteit en het vakmanschap waarmee ze later zowel op het toneel als op het scherm zou werken.
Carrière en belangrijke rollen
Krystyna Janda brak nationaal en internationaal door in de jaren zeventig dankzij haar samenwerking met prominente regisseurs. Naast haar samenwerkingen met Andrzej Wajda verwierf ze bekendheid door sterke, psychologisch gelaagde personages en door haar vermogen om meerstemmige maatschappelijke thema's te belichamen. Ze speelde zowel in speelfilms als in talrijke theaterproducties en wordt beschouwd als een van de belangrijkste Poolse actrices van haar generatie.
Theater, initiatief en lesgeven
Janda is niet alleen actrice maar ook actief in het theaterleven als initiatiefnemer en organisator. Ze heeft door de jaren heen gewerkt in vooraanstaande theaters en was betrokken bij producties die zowel klassiek repertoire als hedendaagse toneelstukken omvatten. Daarnaast heeft ze bijgedragen aan de ontwikkeling van jong theatertalent door onderwijs en mentoring.
Prijzen en erkenning
Gedurende haar loopbaan ontving Krystyna Janda talrijke nationale en internationale onderscheidingen voor haar werk in film en theater. Ze geniet erkenning voor haar vakmanschap, haar inzet voor cultuur en haar bijdrage aan de Poolse podiumkunsten.
Publieke rol en nalatenschap
Janda is een uitgesproken figuur in de Poolse culturele en publieke ruimte. Ze neemt regelmatig deel aan culturele debatten en staat bekend om haar betrokkenheid bij maatschappelijke thema's. Haar oeuvre en haar jarenlange aanwezigheid op toneel en scherm hebben haar een blijvende plaats opgeleverd in de Poolse cultuurgeschiedenis.
Geselecteerde filmografie (hoogtepunten)
- Man van Marmer (Człowiek z marmuru, 1976)
- Man van IJzer (Człowiek z żelazo, 1981)
- Przesłuchanie (meestal vertaald als Interrogation) — een veelbesproken dramafilm waarin Janda een indringende hoofdrol speelt
Dit artikel geeft een beknopt overzicht van Krystyna Janda's carrière en invloed. Haar werk omvat een breed scala aan rollen en projecten; wie meer wil weten kan verder zoeken naar complete filmografieën en publicaties over haar theaterwerk en publieke optredens.
Leven en werk
Gedurende haar carrière heeft ze talrijke prestigieuze prijzen ontvangen, zoals Beste Actrice op het filmfestival van Cannes in 1990, Zilveren Schelp voor Beste Actrice op het filmfestival van San Sebastian voor haar rol in de film Zwolnienie z życia van Waldemar Krzystek, Beste Actrice Award op het Montreal Film Festival 1987 voor de rol in Laputa van Helma Sanders-Brahms, Beste Actrice Award op het Belgrado Film Festival voor Interrogation, de Zbigniew Cybulski Award voor beste jonge Poolse actrice, evenals 4 Golden Duck Awards. Ze wordt algemeen beschouwd als een van de grootste actrices uit de geschiedenis van de Poolse film en werd in 1998 in een enquête van het tijdschrift Polityka geselecteerd onder de grootste actrices van de 20e eeuw.
In 2005 richtte ze haar eigen privé-theater "Polonia Theatre" op in Warschau. Ze is de oprichter en hoofd van de Krystyna Janda Cultural Foundation.
Persoonlijk leven
In 1974-1979 had ze een relatie met de acteur Andrzej Seweryn. In 1981 trouwde ze met Edward Kłosiński, die op 5 januari 2008 overleed. Ze heeft drie kinderen: dochter Maria Seweryn en twee zonen Adam en Jędrzej Kłosiński. Janda woont momenteel in Milanówek bij Warschau.
Geselecteerde filmografie
- 1976: Man van Marmer - Agnieszka
- 1977: Pani Bovary to ja (pl ) - Krystyna
- 1977: Granica (pl ) - Elżbieta Biecka
- 1978: Zonder verdoving - Agata
- 1978: Bestia (pl ) - Anna
- 1979: Manchmal besucht der Neffe die Tante (gastoptreden)
- 1980: Der grüne Vogel (de ) - Katzka Widuchowski
- 1980: De orkestleider - Marta
- 1980: Golem (fr ) - Rozyna
- 1980: W biały dzień - Ewa
- 1980: Uoni - Kira Kirova
- 1981: On, ona, oni (pl ) - psycholoog
- 1981: Man van ijzer - Agnieszka
- 1981: Mephisto - Barbara Bruckner
- 1981: The War of the Worlds: Next Century -
- 1981: Fik - Mik - Doktor Anita
- 1982: Avant la bataille - als zichzelf
- 1982: Ce fut un bel été - Wanda
- 1982: Espion, lève-toi - Anna Gretz
- 1982: Ondervraging - Antonina Dziwisz
- 1983: Bella Donna - Lena
- 1983: Stan wewnętrzny (pl ) - Ewa Jaskólska
- 1983: To tylko Rock (pl ) - Majka Lenczewska
- 1983: Synteza (pl ) - Gloria Lamb
- 1984: Glut - Anna
- 1984: O-Bi, O-Ba: The End of Civilization -
- 1984: Der Bulle und das Mädchen (de ) - Gerlinde
- 1985: Vertiges - Maria
- 1985: Kochankowie mojej mamy (pl ) - Krystyna Traczyk
- 1986: Laputa - Malgorzata
- 1986: W zawieszeniu (pl ) - Anna Mroczyńska
- 1987: Op de Zilveren Bol - Aza
- 1987: Een korte film over moorden - Dorota
- 1988: Dekalog: Twee - Dorota Geller
- 1988: Dekalog: Vijf - Dorota Geller
- 1989: Inventarisatie - Julia
- 1991: Kuchnia polska (pl ) - Margaret Szymanko
- 1992: Zwolnieni z życia (pl ) - Franse vrouw
- 1995: Pestka (pl ) - Agata Koman
- 1995: Tato (pl ) - Magda
- 1995: Opowieści weekendowe: Niepisane prawa (pl ) - Halina
- 1995: Matka swojej matki (pl ) - Ewa Kozłowska
- 1997: An Air So Pure - Mevrouw Leduroy
- 2000: Life as a Fatal Sexually Transmitted Disease - Anna
- 2000: Żółty szalik (pl ) - vrouw
- 2000: Weiser (de ) - Elka
- 2001: Przedwiośnie (pl ) - Jadwiga Barykowa
- 2002: Superprodukcja (pl ) - Krystyna Janda
- 2005: Parę osób, mały czas (pl ) - Jadwiga Stańczakowa
- 2005: Roep van de pad - Aleksandra Piątkowska
- 2007: Ryś (pl ) - Wiadro
- 2009: Tatarak - Marta / Actrice
- 2009: Achterzijde - Irena Jankowska, Sabina's moeder
- 2011: Elles - Alicja's moeder
- 2015: Panie Dulskie - Melania Dulska's grootmoeder
Televisieseries
- 1973: Czarne chmury (pl), Poolse tv-serie - danseres
- 1978: Rodzina Połanieckich (pl), Poolse tv-serie - Christina
- 1979: Doktor Murek (pl), Poolse tv-serie - Zośka "Arletka"
- 1984: Eine blaßblaue Frauenschrift (de), Oostenrijkse tv-film gebaseerd op Pale blue ink in a lady's hand roman - Amelia Tachezy
- 1988: Wilder Westen inclusief (de) - Marianne Küssling
- 1989: Modrzejewska (pl), Poolse tv-serie - Helena Modrzejewska
- 1991: Kuchnia polska (pl), Poolse politieke film en tv-serie - Margaret Szymanko
- 1993: Der große Bellheim (de) - Maria Bellheim
- 2002: Przedwiośnie (pl), tv-serie gebaseerd op de roman The Spring to Come - Jadwiga Barykowa
- 2003-2004: Męskie-żeńskie (pl), Poolse tv-komedieserie - Lilka Janicka
- 2007: Niania (pl), tv-serie, remake van Amerikaanse sitcom The Nanny - Aflevering 66: "Moje perły" - als zichzelf
- 2011: Bez tajemnic (pl), Poolse tv-serie - Barbara Lewicka
Discografie (gastoptredens)
- 1984: Krystyna Janda i Marek Grechuta W malinowym chruśniaku (Polskie Nagrania Muza)
- 1985: Muziek uit Polen op midem '85 (Polskie Nagrania Muza)
- 1990: Marek Grechuta Anawa - Ocalić od zapomnienia (Polskie Nagrania Muza)
- 1991: Marek Grechuta Anawa - Ocalić od zapomnienia (Polskie Nagrania Muza)
- 1996: Summer Hits 2 - Piosenki na lato (Caston)
- 2001: Marek Grechuta Serce
- 2005: Marek Grechuta Serce (Pomaton EMI)
- 2007: Trójka live! Agnieszka Osiecka - Kobiety mojego życia (3 SKY MEDIA)
- Człowiek z żelaza śpiewa Balladę o Janku Wiśniewskim ("De man van marmer zingt de ballade van Janek Wiśniewski")
- Pięć oceanów ("De vijf oceanen") met werk van Agnieszka Osiecka, Janda zingt het lied Na zakręcie
Eerbetuigingen en onderscheidingen
- Commandeurskruis met ster van de Orde van Polonia Restituta (2011)
- Gouden medaille voor verdienste aan cultuur - Gloria Artis (2005)
- Officierskruis van de Orde van Polonia Restituta (2002)
- Distinguished Cultural Activist Award (1997)
- Ordre des Arts et des Lettres (1991, Frankrijk)
- Gouden Kruis van Verdienste (1989)
Andere prijzen
- Zbigniew Cybulski Award (1978)
- Zilveren Asteroïde voor de rol in Piotr Szulkin's film Golem op het 19e Trieste Science+Fiction Festival (1981).
- Beste Actrice Award op het Montreal Film Festival (1986)
- Aleksander Zelwerowicz-prijs (1988)
- Polish Cultural Foundation Award voor haar rol in de film Interrogation (1989)
- Vittorio de Sica medaille (1990)
- Gouden Eend voor Beste Actrice (1990)
- Beste Actrice Award op het Gdynia Film Festival (1990)
- Prijs voor beste actrice op het filmfestival van Cannes (1990)
- Nominatie voor European Film Awards, categorie Beste Actrice (1990)
- Prijs voor beste actrice op het filmfestival van Belgrado voor haar rol in de film Interrogation (1991) van Ryszard Bugajski.
- Zilveren schelp op het filmfestival van San Sebastian (1992)
- Gouden Eend voor Beste Actrice (1993)
- Best Debut Award voor haar film Pestka op het 20e Gdynia Film Festival(1995)
- Super Gouden Eend voor beste actrice in de geschiedenis van de Poolse film (1996)
- Telekamera Publieksprijs voor de Populairste Actrice (1998)
- SuperWiktor Lifetime Achievement Award (1998)
- Nominatie voor Poolse filmprijzen voor beste actrice in de film Life as a Fatal Sexually Transmitted Disease(2001)
- Golden Lions Award op het Gdynia Film Festival voor de film Parę osób, mały czas (2005)
- Medaille Charlemagne pour des Medias Européens (2006)
- Nominatie voor Poolse Filmprijzen voor Beste Actrice in de film Wróżby kumaka (2006)
- Gouden Eend voor Beste Actrice van de Halve Eeuw (2007)
- Hiacynt LGBT Award voor "haar niet-aflatende steun voor het idee van tolerantie in haar theater-, film- en internetactiviteiten" (2007)
- Nominatie voor Poolse Filmprijzen voor Beste Actrice in de film Parę osób, mały czas (2008)
- De hoofdstedelijke prijs van Warschau voor haar bijdragen aan de promotie van de stad Warschau (2011)
Zoek in de encyclopedie