Paus Sixtus IV: Francesco della Rovere, bouwheer van de Sixtijnse Kapel

Paus Sixtus IV (Francesco della Rovere) — bouwheer van de Sixtijnse Kapel; ontdek zijn invloedrijke rol in renaissancekunst, Vaticaanse architectuur en kerkgeschiedenis.

Paus Sixtus IV (Latijn: Xystus Quartus; 21 juli 1414 - 12 augustus 1484), oorspronkelijk Francesco della Rovere, was een Italiaanse priester van de rooms-katholieke kerk en de 213e paus van 1471 tot zijn dood in 1484.

Hij staat bekend om het begin van de bouw van de Sixtijnse Kapel.

Leven en loopbaan

Francesco della Rovere werd geboren in 1414 in een eenvoudige familie uit Ligurië. Als jongeman trad hij toe tot de franciscanen en maakte carrière binnen de orde, bekend om zijn strengere observantie. Zijn reputatie als theoloog en organisatiekundig leider leidde uiteindelijk tot prominente kerkelijke functies, waarna hij in 1471 tot paus werd gekozen als Sixtus IV.

Pontificaat en binnenlandse politiek

Als paus voerde Sixtus IV een actief buitenlands- en binnenlands beleid. Hij streed om de politieke invloed van de Kerk te versterken in Italië en mengde zich vaak in de Italiaanse machtsverhoudingen. Zijn regeringstijd werd gekenmerkt door diplomatieke pogingen, maar ook door controverses: het pontificaat wordt vaak bekritiseerd wegens het veelvuldig begunstigen van familieleden (nepotisme), waarmee hij mannen van zijn familie in hoge kerkelijke en seculiere posities plaatste. Een van zijn neven was Giuliano della Rovere, die later als paus Julius II bekend zou worden.

Patronaat van kunst, wetenschap en bouwprojecten

Sixtus IV was een belangrijke mecenas van de vroeg-renaissance. Hij gaf grote opdrachten voor kunst en architectuur en stimuleerde humanistische studies. Een van zijn blijvende bijdragen is de stichting en uitbreiding van de pauselijke bibliotheek: hij vergrootte en bevoordeelde de verzameling boeken en handschriften die de basis vormde voor de latere Bibliotheca Apostolica Vaticana.

Op het vlak van stedelijke projecten liet Sixtus IV meerdere werken uitvoeren in Rome en omgeving. Hij gaf bijvoorbeeld opdracht tot de aanleg of restauratie van bruggen en waterwerken, zoals de aanleg van de Ponte Sisto die de wijk Trastevere met het centrum verbindt, en hij liet oude aquaducten en openbare gebouwen herstellen.

De bouw van de Sixtijnse Kapel

Een van zijn bekendste initiatieven was de bouw van de Sixtijnse Kapel, die hij vanaf circa 1473 liet oprichten in het Vaticaan. De kapel verving een oudere kapel en werd ontworpen als een representatieve ruimte voor de pauselijke kapel en plechtigheden. De bouw en inrichting waren onderdeel van Sixtus’ wens om de liturgische en artistieke uitstraling van de Romeinse curie te versterken.

Voor de inrichting van de kapel werden enkele van de meest vooraanstaande schilders van die tijd aangetrokken. De muren werden beschilderd door grote Renaissance-meesters, waaronder Pietro Perugino, Sandro Botticelli, Domenico Ghirlandaio en Cosimo Rosselli, die bijdroegen aan de indrukwekkende wandschilderingen met Bijbelse scènes. De beroemde plafondschilderingen van Michelangelo dateren uit het begin van de zestiende eeuw en werden pas onder latere pausen uitgevoerd; Sixtus IV legde echter de basis door de kapel te laten bouwen en te laten versieren met werk van zijn tijdgenoten.

Controverses

Het pontificaat van Sixtus IV ging niet zonder kritiek. Naast het nepotisme dat veel verontwaardiging opwekte, werd hij ook geassocieerd met politieke intriges in Italië. Een beruchte gebeurtenis was de zogenaamde Pazzi-conspiratie (1478) in Florence, een samenzwering tegen de familie de' Medici die leidde tot ernstige spanningen tussen de paus en Florence en internationale repercussies had.

Overlijden en nalatenschap

Sixtus IV stierf op 12 augustus 1484. Zijn nalatenschap is dubbelzinnig: aan de ene kant wordt hij herinnerd als een grote beschermheer van de kunsten en als iemand die belangrijke culturele en bouwkundige projecten initieerde (waaronder de basis voor de hedendaagse faam van de Sixtijnse Kapel en de uitbreiding van de Vaticaanse bibliotheek). Aan de andere kant blijft zijn reputatie bezoedeld door nepotisme en politieke schermutselingen.

Tegenwoordig wordt Sixtus IV gezien als een product van zijn tijd: een paus die kunst en cultuur bevorderde en tegelijkertijd de vaak harde realpolitik van de late middeleeuwse en vroeg-renaissanceperiode bedreef.

Zoek op letter